Επιστημονική έρευνα: τρία χρόνια στον «πάγο» οι προκηρύξεις έργων από το ελιδεκ – sos από 5 συλλόγους δεπ

Το διαχρονικό πρόβλημα της υποχρηματοδότησης της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα έθεσαν ενώπιον της διοίκησης του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) οι σύλλογοι Διδασκόντων Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) από πέντε πανεπιστημιακές σχολές: το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), τη Φιλοσοφική και τη Σχολή Θετικών Επιστημών του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Όπως ανακοίνωσαν οι πέντε σύλλογοι, δεν υπήρξε καμία δέσμευση εκ μέρους του ΕΛΙΔΕΚ για τη χρηματοδότηση μελών ΔΕΠ και μεταδιδακτόρων. Η διοίκηση του ιδρύματος δεν ήταν σε θέση να τους ανακοινώσει κανένα χρονοδιάγραμμα προκήρυξης χρηματοδοτικών έργων παρά μόνο να τους συστήσει υπομονή. Όμως για τους περισσότερους η υπομονή έχει εξαντληθεί. Η πιο πρόσφατη (4η) προκήρυξη ερευνητικών έργων για μέλη ΔΕΠ και ερευνητές δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2023, ενώ η αντίστοιχη διαδικασία για μεταδιδάκτορες έκλεισε τον Ιούνιο του 2024. Από τότε δεν έχει ακολουθήσει καμία νέα προκήρυξη.

Η προκήρυξη θα είναι η 6η για υποψήφιους διδάκτορες και η πρώτη μετά από αρκετά χρόνια. Πόσες υποτροφίες θα χρηματοδοτηθούν δεν είναι ακόμη γνωστό, καθώς το ποσό εξαρτάται από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υποψήφιος.

Θολό είναι το τοπίο και για την επόμενη μέρα του EΛΙΔΕΚ. Κατά τους συλλόγους, η διοίκηση έχει λάβει μόνο προφορικές διαβεβαιώσεις για τη συνέχιση της λειτουργίας του, ενώ οι εκπρόσωποί του δεν συμμετέχουν στην επιτροπή για τη σύσταση του υπό ίδρυση Υπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας, το οποίο έχει προαναγγείλει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Στην πράξη, όμως, τα χρήματα δεν έχουν φτάσει. Σύμφωνα με πληροφορίες του in,  στο ταμείο του ΕΛΙΔΕΚ βρίσκονται 14 εκατ. ευρώ από την πρώτη δόση της δεύτερης δανειακής σύμβασης, τα οποία δεν έχουν ακόμη προγραμματιστεί, καθώς αναμένεται το συνολικό ποσό που θα διαθέσει το υπουργείο. Η διαδικασία με το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους για την κατανομή των πόρων ανά έτος βρίσκεται σε εξέλιξη και η διοίκηση ελπίζει ότι θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του χρόνου. Η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν δείχνει πεπεισμένη, με μέλη ΔΕΠ να κάνουν λόγο για ένα Ίδρυμα που λειτουργεί υπό προθεσμία.

Ένα από τα στοιχεία που προκάλεσαν αίσθηση στη συνάντηση ήταν η διευκρίνιση ότι το ΕΛΙΔΕΚ, από την ίδρυσή του το 2016, ουδέποτε είχε τακτικό προϋπολογισμό με δημόσια χρηματοδότηση. Λειτούργησε με δανειακές συμβάσεις με την ΕΤΕπ, συνοδευόμενες από εθνική συμμετοχή μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Η ένταξη στον προγραμματισμό του υπουργείου Ανάπτυξης παρουσιάζεται ως η πρώτη φορά που το Ίδρυμα αποκτά σταθερότερη βάση χρηματοδότησης. Για τους συλλόγους, εντούτοις, μια δέσμευση που δεν έχει μεταφραστεί σε προκηρύξεις παραμένει δέσμευση στα χαρτιά.

Παράλληλα, η χρηματοδότηση της έρευνας στρέφεται όλο και περισσότερο στην άμυνα, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Μόνο το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) ανακοίνωσε μέσα στο 2025 έργα έρευνας και ανάπτυξης ύψους 88,4 εκατ. ευρώ.

Ένα ακόμη ζήτημα που ανησυχεί τους συλλόγους αφορά τα μη κρατικά πανεπιστήμια (ΝΠΠΕ). Σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους, στη συνάντηση δεν αποκλείστηκε η συμμετοχή τους στις προκηρύξεις του ΕΛΙΔΕΚ και η διεκδίκηση δημόσιων ερευνητικών πόρων βάσει του νέου νομοθετικού πλαισίου, με τη διοίκηση να δηλώνει απλώς αντίθετη σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Σύμφωνα με πληροφορίες του in το θέμα παραπέμπεται σε πολιτική απόφαση.

Οι σύλλογοι ζητούν σταθερή, επαρκή και τακτική δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας και του ΕΛΙΔΕΚ, με εξασφαλισμένο προϋπολογισμό και προκηρύξεις με προβλέψιμο χρονοδιάγραμμα για όλες τις κατηγορίες ερευνητών. Ζητούν επίσης ειδική μέριμνα για τη βασική έρευνα, τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, τα περιφερειακά πανεπιστήμια και τις ερευνητικές υποδομές. Όπως σημειώνουν, θα συνεχίσουν τις συντονισμένες πρωτοβουλίες τους, καλώντας την πανεπιστημιακή κοινότητα να εντείνει τις διεκδικήσεις της.