Η τέχνη ως συνταγή: Η Ελλάδα συνταγογραφεί πολιτιστικές δράσεις για την ψυχική υγεία

Ένα νέο κεφάλαιο στη δημόσια υγεία της Ελλάδας ανοίγει η Πολιτιστική Συνταγογράφηση (Art on Prescription), μετά την ολοκλήρωση του συνολικού πιλοτικού προγράμματος που υλοποιήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού και χρηματοδοτήθηκε από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Το Διεθνές Συνέδριο και η μεγάλη ανακοίνωση

Το Διεθνές Συνέδριο Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, που διοργανώθηκε από 13 έως 15 Μαρτίου 2026 στο κτήριο του Ακροπόλ Παλάς, στην Αθήνα, από το υπουργείο Πολιτισμού, με την επιστημονική υποστήριξη του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας «Κ. Στεφανής» (ΕΠΙΨΥ), έδωσε μια σειρά από σημαντικές ειδήσεις για τη δημόσια υγεία του τόπου.

Η πιο σημαντική ανακοίνωση ήρθε από τον υπουργό Υγείας Άδωνη Γεωργιάδη, ο οποίος χαρακτήρισε το πρόγραμμα ως το πλέον επιδραστικό έργο που έχει υλοποιήσει μαζί με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Το πρόγραμμα αποκτά πλέον νομοθετική βάση (ΦΕΚ 1288/Β/10-3-2026 - Κοινή Υπουργική Απόφαση 99517/2026) και πολύ σύντομα, σε συνεργασία με τα υπουργεία Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, θα συνταγογραφούνται μέσω ΗΔΙΚΑ πολιτιστικές δράσεις ως συμπληρωματική προσέγγιση για την ενίσχυση της ψυχικής υγείας.

Εντυπωσιακά αποτελέσματα για άτομα με ψυχικές διαταραχές

Ο καθηγητής Νίκος Στεφανής, επικεφαλής του ελληνικού ερευνητικού προγράμματος και διευθυντής της Α' Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, περιέγραψε με ενθουσιασμό τα ευρήματα: «Ήταν εντυπωσιακή η ανταπόκριση του προγράμματος από ωφελούμενους που ήρθαν στο Συνέδριο. Άτομα με συνήθεις ή και με βαριές ψυχικές διαταραχές, μας έδωσαν μια ενθουσιώδη αίσθηση για το πώς ανταποκρίθηκαν στις δράσεις. Ακούσαμε συγκλονιστικές φράσεις, όπως ότι ήρθαν σέρνοντας μια διάγνωση και έφυγαν ως δημιουργοί, ανακαλύπτοντας πράγματα για την ταυτότητά τους».

Η έρευνα διεξήχθη με τη συμμετοχή 1.026 ωφελούμενων μέσω της συνεργασίας 105 κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας του ΕΣΥ με 21 πολιτιστικούς φορείς, οι οποίοι προσέφεραν 41 διαφορετικές πολιτιστικές ενότητες. Κατά τη διάρκεια τρίμηνης έκθεσης σε διάφορες μορφές τέχνης - όπως θέατρο, μουσική και εικαστικά - διεξήχθησαν δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες σε δείγμα 925 ατόμων.

Χαμηλότερη κατάθλιψη και άγχος για όσους συμμετείχαν

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: «Αυτό που φάνηκε περίτρανα και στις δύο πιλοτικές έρευνες ήταν ότι οι ωφελούμενοι που εκτέθηκαν στις δράσεις είχαν στο τέλος του τριμήνου σαφώς χαμηλότερη καταθλιπτική διάθεση, λιγότερο άγχος και πολύ καλύτερη ψυχική ευεξία από ό,τι οι τυχαιοποιημένοι ασθενείς στη λίστα αναμονής», τόνισε ο καθηγητής Στεφανής.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνης Γεωργιάδης επισήμανε ότι «η δυνατότητα επίσημης αποδοχής, σε κρατικό επίπεδο, ενός υποστηρικτικού συστήματος για ανθρώπους με θέματα ψυχικής υγείας, ανοίγει ένα κεφάλαιο στη δημόσια υγεία του τόπου». Μάλιστα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι το πρόγραμμα θα επεκταθεί και σε καρδιολογικούς ή ογκολογικούς ασθενείς.

«Η ελληνική έρευνα είναι η μεγαλύτερη RCT στην ψυχική υγεία»

Η καθηγήτρια Ντέιζι Φανκούρτ (Daisy Fancourt) του University College London, διευθύντρια του Συνεργαζόμενου Κέντρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τις Τέχνες και την Υγεία, χαρακτήρισε την ελληνική έρευνα ως «τη μεγαλύτερη σε έκταση τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη που έχει ποτέ διεξαχθεί για την επίδραση των τεχνών στην ψυχική υγεία ληπτών υπηρεσιών ψυχικής Υγείας».

Σύμφωνα με την ίδια, «η ενασχόληση με τις τέχνες περιλαμβάνει πολλά συστατικά που είναι ωφέλιμα για την υγεία: γνωστική διέγερση, αισθητηριακή εμπλοκή, αισθητική, δημιουργικότητα, φαντασία, μερικές φορές και σωματική δραστηριότητα και κοινωνική αλληλεπίδραση». Επιπλέον, «τα άτομα που ασχολούνται τακτικά με τις τέχνες είναι, με την πάροδο του χρόνου, πιο ευτυχισμένα και ικανοποιημένα από τη ζωή, ενώ παρουσιάζουν μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, χρόνιου πόνου, σωματικής έκπτωσης λόγω γήρανσης, καλύτερη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας».

40 χώρες παγκοσμίως υιοθετούν προγράμματα κοινωνικής συνταγογράφησης

Τα προγράμματα κοινωνικής συνταγογράφησης λειτουργούν πλέον σε περίπου 40 χώρες παγκοσμίως. Στο Ηνωμένο Βασίλειο λειτουργεί ένα εθνικό πρόγραμμα, ενώ στις ΗΠΑ οι συνταγογραφούμενες τέχνες παρέχονται σε περισσότερους από 20 διαφορετικούς τομείς. Η ελληνική εμπειρία, που συμβάλλει πλέον στη διεθνή βιβλιογραφία, αξιολογείται ιδιαίτερα καθώς είναι μία από τις λίγες μελέτες που έχουν συμπεριλάβει άτομα με διαγνώσεις σοβαρών ψυχικών ασθενειών και παρέχει μια νέα υβριδική προσέγγιση που εξειδικεύει τα προγράμματα τέχνης ανάλογα με τις ανάγκεις των συμμετεχόντων.

Περισσότερες πληροφορίες για το έργο της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο artonprescription.gr.