Απόδοση στο σχολείο και οικονομικοί πόροι – το χάσμα είναι ζήτημα κοινωνικού περιβάλλοντος

Πολύς λόγος έχει γίνει για την αριστεία στο σχολείο –και κατ’ επέκταση για μια επιτυχημένη ζωή στο μέλλον. Κυρίως επαγγελματική. Ωστόσο, έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό American Sociological Review, δείχνει ότι η καλή –ή κακή- απόδοση των παιδιών στο σχολείο συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης, με τη συμμετοχή του Κέντρου Κοινωνικών Επιστημών του Βερολίνου. Διαπιστώνει πως, όταν τα παιδιά αντιλαμβάνονται την οικονομική ανέχεια, αισθάνονται ανησυχία και άγχος. Και αυτό οδηγεί σε συναισθηματική και νοητική πίεση.

Τα αποτελέσματα της ευρωπαϊκής αυτής έρευνας είναι σημαντικά, διότι πλέον το 25% των παιδιών στην Ευρώπη είναι αντιμέτωπα με τη φτώχεια.

Η μελέτη έδειξε ότι οι μαθητές από προνομιούχες οικογένειες δείχνουν μεγαλύτερη γνωστική προσπάθεια στο σχολείο από εκείνους από μειονεκτούντα περιβάλλοντα. Ειδικά όταν δεν υπάρχει ανταμοιβή για την προσπάθεια. Αλλά το χάσμα μπορεί να γεφυρωθεί με κίνητρα. Μικρές ανταμοιβές για την καλή απόδοση, όπως η κοινωνική αναγνώριση, βοηθούν τα παιδιά από οικογένειες με λιγότερους πόρους να εργάζονται με ένα επίπεδο εμπλοκής παρόμοιο με αυτό των πιο προνομιούχων συνομηλίκων τους.

Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι το κοινωνικό υπόβαθρο επηρεάζει την ακαδημαϊκή επιτυχία. Τα παιδιά από προνομιούχα περιβάλλοντα έχουν πρόσβαση σε περισσότερα βιβλία, εκδρομές, πολιτιστικές επισκέψεις ή ιδιαίτερα μαθήματα. Όλα τα παραπάνω βοηθούν στη βελτίωση της επίδοσης στο σχολείο. Ωστόσο, το ζήτημα της προσπάθειας έρχεται πρώτη φορά στο επίκεντρο από κοινωνιολογική άποψη.

Υπάρχουν και άλλοι λόγοι που εξηγούν γιατί κάποιοι μαθητές δεν αφιερώνουν προσπάθεια στο σχολείο.

Ένας από αυτούς είναι το στιλ της γονικής μέριμνας. Οι οικογένειες με υψηλότερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση είναι πιο πιθανό να καλλιεργήσουν την αυτονομία και την ανεξαρτησία στα παιδιά τους. Άρα, λιγότερο φόβο για την κοινωνική συναναστροφή και το περιβάλλον στο σχολείο. Η μεγαλύτερη φτώχεια συνδέεται με μεγαλύτερες απειλές για την υγεία, την αυτοεκτίμηση και τη σωματική ασφάλεια.

Το πείραμα του Ραντλ και της ομάδας του περιελάμβανε 1.360 μαθητές πέμπτης τάξης από 35 σχολεία στη Μαδρίτη και το Βερολίνο. Τα παιδιά έπρεπε να λύσουν απλές γνωστικές ασκήσεις που είχαν σχεδιαστεί για να μετρήσουν τη συγκέντρωση, την προσοχή και τον αυτοέλεγχο. Συνολικά ελήφθησαν 10 σύνολα δεδομένων, καθένα από τα οποία περιείχε 13.600 παρατηρήσεις.

Αυτή και παρόμοιες εργασίες σχεδιάστηκαν και εκτελέστηκαν σε τρία σενάρια. Το πρώτο δεν περιελάμβανε ανταμοιβές. Στο δεύτερο οι μαθητές ανταμείφθηκαν με μικρά παιχνίδια για την ολοκλήρωση της εργασίας. Και στο τρίτο, εκτός από τα παιχνίδια, οι τρεις με την καλύτερη απόδοση έλαβαν κοινωνική αναγνώριση.

Αυτό που εξέτασαν ήταν οι κοινωνικοοικονομικές διαφορές προς την κατεύθυνση της προσπάθειας. Δηλαδή, ποιος αποφάσιζε να λύσει ή να μην λύσει μια άσκηση που απαιτεί προσπάθεια. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, χωρίς κίνητρα, οι μαθητές επέλεξαν να εκτελέσουν την εργασία μόνο στο 45% των περιπτώσεων. Όταν υπήρχαν κίνητρα, το ποσοστό πλησίαζε το 100%. Και αυτό ήταν ανεξάρτητο από τις κοινωνικοοικονομικές διαφορές των οικογενειών των μαθητών.