Το μπλόκο της ντροπής: Πώς τα Τάγματα Ασφαλείας επιτέθηκαν σε ανάπηρους ήρωες του 1940-41

Η ιστορία του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-41 είναι γεμάτη ηρωισμούς, αλλά λίγοι γνωρίζουν τι απέγιναν οι χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες που επέστρεψαν ανάπηροι από τα αλβανικά βουνά. Η απάντηση βρίσκεται στα μέσα του 1943, όταν τα Τάγματα Ασφαλείας επιτέθηκαν στα νοσοκομεία της Αθήνας, συλλαμβάνοντας και εκτελώντας εκατοντάδες από αυτούς τους "ήρωες του 1940".

Από ήρωες σε στόχους

Χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες τραυματίες και ανάπηροι του Ελληνοϊταλικού Πολέμου νοσηλεύτηκαν σε πολυάριθμα νοσοκομεία της Αθήνας — στρατιωτικά και πολιτικά — στη διάρκεια της Κατοχής. Αρχικά η πολιτεία τους αντιμετώπισε ως ήρωες, αλλά η κατάσταση άλλαξε ριζικά μετά την ένταξή τους στο ΕΑΜ. Οι ανάπηροι πρωταγωνίστησαν σε διαδηλώσεις, συμμετείχαν στον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου 1942 και απέτρεψαν την κάθοδο Βουλγάρων στην Αττική. Η αντιστασιακή τους δράση ενόχλησε τις δωσιλογικές αρχές, που τους χαρακτήρισαν "απάτριδες και προδότες".

Τα νοσοκομεία ως κέντρα αντίστασης

Στα νοσοκομεία της Αθήνας, οι ανάπηροι έκρυβαν όπλα και πολεμοφόδια, συνεδρίαζαν για την οργάνωση αντιστασιακών ενεργειών και παραχωρούσαν μέρος του ελάχιστου συσσιτίου τους για τη συντήρηση παράνομων αγωνιστών. Σύμφωνα με τη βρετανική Έκθεση PIC υπ' αρ. 55, η κατάσταση στα νοσοκομεία είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο, ενώ δόθηκαν ακόμη και πλαστές βεβαιώσεις αναπηρίας σε μη δικαιούχους. Οι Γερμανοί, μέσω της Ειδικής Ασφάλειας, παρακολουθούσαν στενά τις κινήσεις τους.

Η επιχείρηση της 30ης Νοεμβρίου 1943

Στις 30 Νοεμβρίου 1943, άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας (Τάγματα Ευζώνων Αθηνών I και ΙΙ), της Ειδικής Ασφάλειας και του Μηχανοκίνητου Τμήματος της Αστυνομίας περικύκλωσαν τα νοσοκομεία της Αθήνας. Συνέλαβαν τουλάχιστον 1.500 ανάπηρους, τους οποίους οδήγησαν βίαια στις φυλακές Χατζηκώστα στον Πειραιά. Αρκετοί εκτελέστηκαν επιτόπου, ενώ 324 μεταφέρθηκαν αργότερα στο Χαϊδάρι και παραδόθηκαν στους Γερμανούς, οι οποίοι εκτέλεσαν 28 και έστειλαν 170 στη Γερμανία.

Οι διαφορετικοί αριθμοί

Η κρατούσα άποψη — κυρίως μέσω του ΚΚΕ — αναφέρει 283 εκτελεσθέντες το βράδυ της 30ης Νοεμβρίου 1943. Ωστόσο, ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης τεκμηριώνει ότι οι εκτελέσεις αναπήρων πολέμου δεν έγιναν σε μία μόνο νύχτα, αλλά συνολικά στη διάρκεια της Κατοχής, με τον αριθμό να προσεγγίζει τα 127 άτομα. Οι απόψεις διίστανται, αλλά το έγκλημα παραμένει αδιαμφισβήτητο: η σύλληψη, η κακοποίηση και η παράδοση Ελλήνων ηρώων στον κατακτητή.