Φωτεινή Τομαή στον Δανίκα: Οι 10 Αμερικανοί που ήταν το 1821 οι πιο πιστοί φιλέλληνες

Μύθοι και αλήθειες για τους φιλέλληνες του 1821

Η Φωτεινή Τομαή, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, αποκαλύπτει μέσα από συνέντευξή της στον Δημήτρη Δανίκα άγνωστες πτυχές για τους ξένους που στάθηκαν στο πλευρό των Ελλήνων κατά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με την ιστορικό, πολλοί μύθοι έχουν καλλιεργηθεί γύρω από την Ελληνική Επανάσταση. Ένας από τους μεγαλύτερους είναι ότι όλες οι Μεγάλες Δυνάμεις ήταν προστάτες του ελληνικού έθνους. Η αλήθεια είναι διαφορετική: η Αγγλία δεν επιθυμούσε ένα ανεξάρτητο ελληνικό κράτος, η Γαλλία ως ναυτική δύναμη είχε ανταγωνισμό με την Αγγλία και δεν το επιθυμούσε ούτε αυτή, ενώ για την Αυστρία δεν υπάρχει καν συζήτηση. Ο μεγάλος μύθος περί της Ρωσίας ως ορθόδοξου και ομόθρησκου έθνους-προστάτη των επαναστατών είναι εξίσου ψευδής, όπως τονίζει η κ. Τομαή.

Ποιοι ήταν οι πραγματικοί φιλέλληνες

Στην Ελλάδα είχαν έρθει μόλις δέκα Αμερικανοί κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Ένας από τους πιο σημαντικούς ήταν ο Τζορτζ Τζάρβις, γιος Αμερικανού διπλωμάτη στη Γερμανία, που μόλις έμαθε ότι ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση ήρθε αμέσως στην Ελλάδα, έβαλε φουστανέλα, άφησε μουστάκι, έμαθε ελληνικά και ταυτίστηκε πλήρως με τον Αγώνα. Ο τάφος του σήμερα βρίσκεται στον ναό του Αϊ-Γιάννη στο Άργος. Ένας άλλος σημαντικός Αμερικανός ήταν ο ανιψιός του προέδρου Γεωργίου Ουάσινγκτον, Γουίλιαμ, που ήρθε στην Ελλάδα και μάλιστα ερωτεύτηκε τη Ρόζα Μπότσαρη, την κόρη του Μάρκου Μπότσαρη, που ήταν πανέμορφη. Ωστόσο, δεν του την έδωσαν σε γάμο. Η Ρόζα βρέθηκε μετά στην αυλή των κυριών της Αμαλίας και παντρεύτηκε τον ηγεμόνα Καρατζά. Ο Μάρκος Μπότσαρης ήταν ο πιο αγαπημένος Έλληνας ήρωας των Αμερικανών. Γι' αυτό ο Αμερικανός ποιητής της εποχής Χάλεκ έγραψε την «Ωδή προς τον Μάρκο Μπότσαρη».

Η αμερικανική επανάσταση ως πρότυπο

Η Αμερικανική Επανάσταση κατά των Άγγλων είχε γίνει βάσει των ιδεωδών της Δημοκρατίας του Περικλή. Οι ήρωές τους ήταν οι Αθηναίοι, η Αθηναϊκή Δημοκρατία και ο Περικλής. Η Αμερικανική Επανάσταση τότε ήταν ακόμα πολύ νωπή στις μνήμες των ανθρώπων, μόλις 45 χρόνια πριν είχε συμβεί.

Οι ψευδοφιλέλληνες και οι μυστικές υπηρεσίες

Αυτό που ενίσχυσε το κλίμα του φιλελληνισμού ήταν η αρχαιολατρία λόγω κλασικών σπουδών, η οποία μετατράπηκε σε ελληνολατρία μέσω της ποίησης του Μπάιρον και των εκπροσώπων του ρομαντισμού στην Ευρώπη. Πίστευαν ότι το κλέος της αρχαίας Ελλάδας μπορούσε να αποκατασταθεί σε μια ελεύθερη χώρα. Αλλά μετά άρχισαν να έρχονται θανατοποινίτες, ψευδοαξιωματικοί με πλαστά γαλόνια, που ήθελαν να δείξουν ότι είναι σπουδαίοι και να συμμετάσχουν στον ελληνικό αγώνα. Οι Άγγλοι, πρωτομάστορες στην παρακολούθηση και τις μυστικές υπηρεσίες, και οι Γάλλοι σκέφτηκαν να τους εκμεταλλευτούν στέλνοντας αυτούς που ήθελαν για να κατασκοπεύουν τους Έλληνες. Οι Άγγλοι είχαν δημιουργήσει μια ολόκληρη υπηρεσία στα Επτάνησα που ήταν παράρτημα της Λόμπαρντ Στριτ, όπου στεγάζονταν οι μυστικές υπηρεσίες των Βρετανών. Τον Γκόρντον και τον Μπάιρον κανονικά έπρεπε να τους συλλάβουν γιατί υπήρχε νόμος που απαγόρευε σε Βρετανό να καταταγεί σε ξένο στρατό, αλλά τους φιλοξενούσαν στα στρατόπεδά τους για να μαθαίνουν πληροφορίες. Ο Μπάιρον δεν το κατάλαβε ποτέ ότι τον χρησιμοποιούσαν.

Η βοήθεια από τις ΗΠΑ

Οι Αμερικανοί που έριξαν τους Άγγλους στη θάλασσα καταλάβαιναν την αγωνία των Ελλήνων που ήθελαν να απελευθερωθούν από τον τουρκικό ζυγό. Φιλελληνικά κομιτάτα είχαν ιδρυθεί στις μεγαλύτερες αμερικανικές πόλεις: Νέα Υόρκη, Φιλαδέλφεια, Βοστώνη, Πίτσμπουργκ. Οι κυρίες μαζί με τις μαθήτριες έραβαν ρούχα και τα έστελναν στην Ελλάδα. Ο γιατρός Χάου θεωρείται ο μεγαλύτερος Αμερικανός φιλέλληνας. Όταν γύρισε στην Αμερική για να κάνει έρανο, τη δεύτερη φορά μάζεψε 80.000 δολάρια - για την εποχή ήταν πάρα πολύ μεγάλο ποσό. Επέστρεψε στην Ελλάδα με ένα πλοίο γεμάτο παστό χοιρινό και σιτάρι. Το 1824, μετά τον εμφύλιο και τον μεγάλο λιμό, πολλά ορφανά παιδιά που περιφέρονταν στους δρόμους υιοθετήθηκαν από Αμερικανούς φιλελληνες φιλάνθρωπους και πολλά από αυτά έκαναν σημαντική καριέρα στην Αμερική. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ευαγγελινός Αποστολίδης από τη Θεσσαλία, που έγινε καθηγητής στο Χάρβαρντ.