Κοινωνικός τουρισμός και φτώχεια διακοπών: γιατί τα voucher δεν φέρνουν την άνοιξη

Μολονότι δεν έλειψαν τα προβλήματα, η διαδικασία υποβολής των αιτήσεων συνεχίζεται κανονικά, με σταδιακή πρόσβαση των αιτούντων ανάλογα με το τελευταίο ψηφίο του ΑΦΜ.

Τα 300.000 vouchers (επιταγές) θα δοθούν σε ισάριθμους δικαιούχους, με κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται στα 50 εκ. ευρώ. Το νέο πρόγραμμα της ΔΥΠΑ εισάγει μια σειρά στοχευμένων αλλαγών,  με σκοπό να ενισχυθεί ο εσωτερικός τουρισμός και να στηριχθούν ευάλωτα νοικοκυριά. Μια βασική διαφορά με προηγούμενα προγράμματα είναι ότι ξεκινά ένα μήνα νωρίτερα, τον Μάιο αντί για τον Ιούνιο.

Η μελέτη παρουσιάζει αναλυτικά όλα τα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού στην Ελλάδα, συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά τους. Επίσης εξετάζει διαφορετικά μοντέλα κοινωνικού τουρισμού, σε τέσσερις χώρες της Ευρώπης:  Ισπανία, Γαλλία, Βέλγιο και Γερμανία. Τέλος, προχωρά σε εποικοδομητική κριτική και προτείνει λύσεις, βελτιώσεις και θεσμικές παρεμβάσεις.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το 2024, το 46% των κατοίκων της Ελλάδας άνω των 16 ετών δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά ούτε μια εβδομάδα διακοπών το χρόνο, μακριά από το σπίτι. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 4,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη χειρότερη θέση της ΕΕ, μετά τη Ρουμανία (58,6%) και πριν από τη Βουλγαρία (41,4%), ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 27%. Χώρες όπως το Λουξεμβούργο (8,9%), η Σουηδία (11,6%) και η Ολλανδία (13%) βρίσκονται σε ολότελα διαφορετική πραγματικότητα.

Η εικόνα επιδεινώνεται για τις οικογένειες με παιδιά. Έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ δείχνει ότι το 26% των νοικοκυριών με τουλάχιστον ένα παιδί δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά μία εβδομάδα διακοπών, ποσοστό που εκτινάσσεται στο 60,3% για τα νοικοκυριά κάτω από το όριο φτώχειας. Για τις μονογονεϊκές και πολύτεκνες οικογένειες, το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 50–60%.

Ο ΠΑΝΣΥΠΟ παρουσιάζει το μοντέλο κοινωνικού τουρισμού για συνταξιούχους της Ισπανίας.

Πέρα από τα κενά στη στόχευση, η μελέτη καταγράφει μια σειρά λειτουργικών προβλημάτων. Ένα εντυπωσιακό εύρημα αφορά την υποεκτέλεση: στο πρόγραμμα συνταξιούχων πρώην ΟΑΕΕ, από τις 25.000 διαθέσιμες επιταγές μόλις οι 14.476 βρήκαν δικαιούχο. Περίπου 1,26 εκατ. ευρώ από τα 3 εκατ. του προϋπολογισμού δεν ενεργοποιήθηκαν ποτέ. Τα αδιάθετα κονδύλια δεν μεταφέρονται σε επόμενους κύκλους ούτε δίνονται σε επιλαχόντες.

Επιπλέον, η μελέτη καταγγέλλει ότι δικαιούχοι που δεν κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν τα vouchers τους — συχνά λόγω έλλειψης διαθέσιμων καταλυμάτων, υψηλού κόστους μετακίνησης ή οικογενειακών προβλημάτων — αντιμετωπίζουν ποινές αποκλεισμού από επόμενα προγράμματα. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι το voucher δεν επιτρέπει τμηματική χρήση: ο δικαιούχος είτε θα χρησιμοποιήσει όλες τις διανυκτερεύσεις σε μία κράτηση, είτε χάνει το υπόλοιπο. Σε μια εποχή που όλες οι κρατήσεις γίνονται ψηφιακά και ευέλικτα, αυτό χαρακτηρίζεται ως συνειδητή πολιτική επιλογή εις βάρος των δικαιούχων.