Από τον β' παγκόσμιο μέχρι σήμερα, οι ισχυροί της οικονομίας ευθυγραμμίζονται με την εξουσία

Το φαινόμενο της ευθυγράμμισης των βιομηχάνων και των ισχυρών της οικονομίας με τις αυταρχικές κυβερνήσεις δεν είναι καινούργιο. Στην ανάλυση του στο Social Europe o Σταν ντε Σπιγκελέρε, επικεφαλής ερευνών στο πανευρωπαϊκό συνδικάτο UNI Europa, επισημαίνει ότι αρκεί μια εικόνα για να τα δούμε όλα.

Τη μέρα της ορκωμοσίας του Ντόναλντ Τραμπ, οι ισχυροί της τεχνολογία των ΗΠΑ ήταν παρόντες σε περίοπτη θέση. Οι άνθρωποι που ηγούνται της τεχνολογικής επανάστασης, τον χειροκροτούσαν πειθήνια. Και επί έναν χρόνο, εξακολουθούσαν να κάνουν ακριβώς αυτό. Να κάνουν επισκέψεις αβροφροσύνης και να τον λούζουν στα κοπλιμέντα.

Αλλά αυτό το θέαμα, που μαρτυρά τη συνεργασία των ισχυρών της οικονομίας με τους αυταρχικούς ηγέτες, δεν είναι ούτε μοναδικό ούτε καινούργιο. Και οι κίνδυνοι που εγκυμονεί αυτή η ευθυγράμμιση της εταιρικής ηγεσίας με την πολιτική εξουσία είναι τεράστιοι.

Παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Στις ΗΠΑ του Τραμπ, ο δισεκατομμύριουχος Έλον Μασκ ήταν για ένα διάστημα υπερυπουργός. ΜΜΕ ιδιοκτησίας ισχυρών δέχονται –και σε περιπτώσεις υποκύπτουν- πιέσεις για να γράφουν πράγματα αρεστά στον Λευκό Οίκο.

Είναι σαφώς επικίνδυνοι οι παραλληλισμοί με τη εποχή του Χίτλερ, αλλά τα γεγονότα βρίσκουν πολλές αντιστοιχίσεις στη δεκαετία του 1930. Την εποχή που κορυφώθηκε η άνοδος του φασισμού.

Όπως επισημαίνει ο Σταν ντε Σπιγκελέρε, τότε, η βιομηχανική ελίτ υποτάχθηκε στη θέληση ενός αυταρχικού ηγέτη. Ο φασισμός και η πολεμική του μηχανή άκμασαν επειδή η βαριά βιομηχανία της Γερμανίας (άνθρακας και χαλυβουργία) συνεργάστηκε με τον Χίτλερ.

Αλλά η ιστορία προσφέρει μαθήματα. Τα πρώτα ήρθαν αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Και όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, η λύση δεν προήλθε από δικαστήρια, ηθικούς κώδικες ή μαθήματα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Προήλθε από το ίδιο εργοστάσιο. Για την ακρίβεια, από τους εργαζομένους.

Η ιστορία έχει επανειλημμένα δείξει τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης εταιρικής εξουσίας που ευθυγραμμίζεται με την πολιτική εξουσία. Η συμμετοχή και ο έλεγχος από τους εργαζομένους είναι το αντίδοτο.

Και η δημοκρατία στον χώρο εργασίας είναι η απαραίτητη προστασία ενάντια στις υπερβολές της ηγεσίας.

Ο Γερμανός συνδικαλιστής Ότο Μπρένερ έζησε από μέσα τα γεγονότα. Παρακολουθούσε με απογοήτευση τη βιομηχανία να γίνεται εργαλείο των Ναζί. Αμέσως μετά τον πόλεμο, το 1946, οργάνωσε μια από τις πρώτες μεγάλες απεργίες στο Ανόβερο: την απεργία των Bode-Panzer. Μετά από 23 ημέρες, κέρδισε –και όχι μόνο αυξήσεις μισθών. Τα συνδικάτα εξασφάλισαν δομική επιρροή μέσω ισχυρών συμβουλίων εργαζομένων και εδρών στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών. Αυτό ονομάστηκε Mitbestimmung=συναπόφαση.