14η ιουλίου: γαλλικής δημοκρατίας εγκώμιον
Επειδή το γαλλικό θέμα ξανάγινε επίκαιρο με την πρόσφατη επίσκεψη του Ντε Γκωλ (σ.σ. στην Ελλάδα, επί κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Καραμανλή, από τις 16 έως τις 19 Μαΐου 1963) και προκαλεί ζωηρό ενδιαφέρον από όλες τις πολιτικές και πνευματικές απόψεις του, θα δώσω σήμερα μία εικόνα των αγώνων της Γαλλικής Δημοκρατίας. Της Μαριάννας, όπως τη λένε, με το φρυγικό σκουφί, παλιό επαναστατικό έμβλημα που παράδινε η μία Δημοκρατία στην άλλη, για να θυμίζει το μεγάλο δημοκρατικό σεισμό που ετράνταξε την Ευρώπη ολόκληρη μετά το γκρέμισμα της Βαστίλλης. Γιατί η Δημοκρατία στη Γαλλία, από την πρώτη καθιέρωσή της στη Μεγάλη Επανάσταση ως τα νεώτερα χρόνια που έρριξε ρίζες, αντιμετώπισε τις φοβερότερες δοκιμασίες και χρειάστηκε να παλαίψει σκληρά για να βγει νικήτρια.
Σήμερα θα περιγράψω ένα αποφασιστικό γεγονός της Τρίτης Δημοκρατίας (σ.σ. La IIIème République, 1870-1940) που έκανε κρότο στην εποχή του. Και που μ’ αυτό εδόθη τέλος στις αντιδημοκρατικές ενέργειες των Ορλεανιστών (σ.σ. των οπαδών της συνταγματικής μοναρχίας), που δεν υπολογίζανε καθόλου την αδύνατη ακόμη Δημοκρατία, καθώς την έβλεπαν ν’ αγκομαχά προσπαθώντας να λύσει τόσα προβλήματα.
Ο κόμης των Παρισίων, στους γάμους της κόρης του με τον βασιλικό πρίγκηπα της Πορτογαλίας, οργάνωσε μία φανταχτερή δεξίωση και της έδωσε πολιτικό χαρακτήρα, καλώντας όλους τους ντόπιους και τους ξένους πρίγκηπες, το διπλωματικό σώμα, ανώτερους αξιωματούχους και βουλευτές, για να γίνει έτσι ευρύτατα αισθητό, όπως έγραψαν την άλλη μέρα οι φιλικές του εφημερίδες, ότι διαθέτει όλα τα πρόσωπα και τις σχέσεις, καθετί που θα χρειαζόταν για να συγκροτήσει μία μεγάλη βασιλική κυβέρνηση. Και για να εκθέσει έτσι τη Δημοκρατία στα μάτια του λαού, δείχνοντας πως δεν τη λογαριάζει. Η πολιτική εκμετάλλευση ενός οικογενειακού γεγονότος, καθώς ήταν οι γάμοι της πριγκήπισσας, ξεσηκώνει τους δημοκρατικούς και τους κάνει να πάρουν την απόφαση ν’ αντιδράσουν. Μάλιστα ν’ αντιδράσουν μια και καλή.
Το ζήτημα έρχεται στη Βουλή, οι δημοκρατικοί βρίσκονται στο ποδάρι, έτοιμοι να χτυπήσουν, νιώθοντας όλοι ότι η περίοδος της ανοχής πρέπει να τελειώσει και να ληφθούν μέτρα ριζικά για ν’ αλλάξει η κατάσταση. Γιατί όπως εμφανιζότανε άφηνε και στο εσωτερικό και στο εξωτερικό την εντύπωση ότι οι μοναρχικοί είχαν εγκαταστήσει μέσα στο δημοκρατικό καθεστώς και κυβέρνηση δική τους, αφού αποτολμούσαν τα πάντα, ελεύθερα, ανεξέλεγκτα, κι’ εδέχονταν επίσημα τους ξένους πρεσβευτές. Όλα αυτά στηλιτεύονται από το βήμα. Ο πρωθυπουργός Φρεσινέ (σ.σ. o γάλλος πολιτικός Charles Louis de Saulces de Freycinet, 1828-1923, ο οποίος διετέλεσε τέσσερις φορές πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της Τρίτης Γαλλικής Δημοκρατίας) μιλά για την αντιδημοκρατική προπαγάνδα των μοναρχικών, που κοιτάνε με κάθε τρόπο να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του λαού στη Δημοκρατία, με την ελπίδα ότι θα πετύχουν μια μέρα την παλινόρθωση, αποκαλύπτει τη συστηματική πολιτική δράση τους, ότι θέτουν σε κυκλοφορία φυλλάδια δυσφημιστικά, για να πείσουν τον κόσμο ότι τάχα μόνο με το θρόνο οι Γάλλοι θα ξαναβρούν τη δύναμή τους και την ευημερία τους.
Ύστερα από έντονες συζητήσεις που έκαναν κατάδηλη τη θέληση της Δημοκρατίας για να πλήξει τους βασιλικούς, η κυβέρνηση καταθέτει το ιστορικό νομοσχέδιο για την έξωση των πριγκήπων. Όλοι οι αρχηγοί οικογενειών που εβασίλεψαν στη Γαλλία, καθώς και οι κληρονόμοι τους, πρέπει να εγκαταλείψουν το γαλλικό έδαφος, γιατί διαφορετικά θα εφυλακίζοντο και μετά την έκτιση της ποινής, αμέσως μόλις έβγαιναν από τη φυλακή, θα δινότανε διαταγή για την απέλασή τους. Ένα άλλο άρθρο όριζεν επίσης ότι τα μέλη αυτών των βασιλικών οικογενειών δεν είχαν πια καμιά θέση στο στρατό της ξηράς και της θάλασσας, ούτε μπορούσαν να αναλάβουν καμιά δημόσια υπηρεσία ή εκλογική εντολή. Επακολούθησε σάλος. Αλλά το νομοσχέδιο για την απομάκρυνση των πριγκήπων, αν και καταπολεμήθη με πείσμα από τους βασιλόφρονες, εψηφίσθη τελικά. Κι’ εδώ αναφέρεται από όλες τις γαλλικές ιστορίες το συγκινητικό επεισόδιο του μισοπαράλυτου στρατηγού Φαιντέρμπ, που θέλοντας να εκδηλώσει τη βαθειά του προσήλωση στη Δημοκρατία, εζήτησε άμα άρχισε η ονομαστική ψηφοφορία να τον μεταφέρουν με τα χέρια, για να μη χαθεί η ψήφος του.
— Κανένας δεν μπορεί να αποκτήσει νόμιμα το βαθμό του αξιωματικού, παρά μόνο αν επέρασε από μία στρατιωτική σχολή, ή αν τον εκέρδισε με το γυλιό στη ράχη. Ο δούκας της Ωμάλης έγινε ανθυπολοχαγός σε ηλικία δεκαπέντε ετών, συνταγματάρχης σε ηλικία δεκαεννέα ετών και αντιστράτηγος μόλις πάτησε τα εικοσιένα του!
Από τότε η Δημοκρατία όχι μόνο εδραιωνότανε στη Γαλλία αλλά και άπλωνε την επικράτησή της ολοένα περισσότερο, με άμεση συνέπεια φυσικά τον περιορισμό, τον όλο και ασφυκτικότερο, του χώρου όπου προσπαθούν ν’ αναπτύξουν τη δράση τους οι οπαδοί της Βασιλείας. Κι’ αυτό παρατηρείται παντού, όχι μόνο στη Γαλλία. Η Βασιλεία —με την απόλυτη βέβαια, με τη μοναρχική έκφρασή της— όλα δείχνουν από χρόνο σε χρόνο πειστικότερα ότι είναι ένας οριστικά καταδικασμένος θεσμός. […]
[…] Το μοναρχικό σύστημα έμεινε ισχυρό και μετά το 1870 που έγινε η Γαλλία δημοκρατική, με ακρογωνιαίο λίθο του τη φιλία των Αυλών της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ρωσίας. Ο πρώτος όμως ευρωπαϊκός πόλεμος τα γκρέμισε όλα, έπεσαν οι μεγάλοι θρόνοι, το μοναρχικό σύστημα δεν έχει πού να στηριχτεί. Τώρα οι λαοί, σ’ όλους σχεδόν τους τόπους, ζουν μέσα σε δημοκρατική ατμόσφαιρα. Κι’ ενώ άλλοτε καταδικαζότανε σε απομόνωση ένα κράτος μόλις προσχωρούσε στη Δημοκρατία, σήμερα συμβαίνει το αντίθετο. Απομονώνεται άμα γίνει μοναρχικό. Και το επίσης σημαντικό, σήμερα δεν πιστεύει πια κανένας στο θρύλο ότι τα βασιλικά καθεστώτα εξασφαλίζουν στους λαούς ηρεμία και σταθερότητα. Εκεί εκδηλωθήκανε και απειλούνται συχνά διάφορες αναστατώσεις.
Το κείμενο του έγκριτου μανιάτη δημοσιογράφου, κριτικού, συγγραφέα και ποιητή πλέκει το εγκώμιο της Γαλλικής Δημοκρατίας, της μεγάλης και στενής φίλης μας Γαλλίας, η οποία σήμερα εορτάζει.
Ως γνωστόν, η πτώση της Βαστίλης —τόπου φυλάκισης και βασανιστηρίων, μισητού συμβόλου της λουδοβίκειας απολυταρχίας— στις 14 Ιουλίου 1789 αποτέλεσε κατ’ ουσίαν τον ιδρυτικό μύθο της περίφημης Γαλλικής Επανάστασης.
