Παγετώνες, μια ωρολογιακή βόμβα που χτυπά για δισεκατομμύρια ανθρώπους
Οι επιστήμονες μπορεί να χρειαστούν μήνες μέχρι να προσδιορίσουν τι ακριβώς προκάλεσε τη σαρωτική πλημμύρα που έπνιξε το Νεπάλ, ένα όμως είναι σίγουρο: η κλιματική αλλαγή λιώνει τους ορεινούς παγετώνες και απειλεί δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν στους πρόποδες μεγάλων βουνών.
Περίπου 200.000 παγετώνες καλύπτουν σήμερα το 10% της ξηράς του πλανήτη. Στις μεγάλες οροσειρές της Ασίας, χιλιάδες παγετώνες λιώνουν και σχηματίζουν ορεινές λίμνες που, σε περίπτωση υπερχείλισης ή κατάρρευσης των φυσικών φραγμάτων που τις συγκρατούν, θα προκαλέσουν παρόμοιες καταστροφές στο μέλλον.
Η καταστροφή στο Νεπάλ ήταν μια προειδοποίηση, λέει ο Τζέισον Γκάλεϊ, καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντας. Πρόσφατο άρθρο του στους New York Times είχε τίτλο Ο παγετώνας που έλιωνε στο Νεπάλ ήταν μια ωρολογιακή βόμβα. Θα ακολουθήσουν κι άλλες.
Το Νεπάλ εξάλλου δεν ήταν η πρώτη περίπτωση. Το 2022, τo λιώσιμο των παγετώνων συνδυάστηκε με τους ασυνήθιστα ισχυρούς μουσώνες για να πλημμυρίσει το ένα τρίτο του Πακιστάν, μια καταστροφή που είχε ως αποτέλεσμα τουλάχιστον 1.300 πνιγμούς και ζημιές άνω των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε μια χώρα με αδύναμες υποδομές.
Η παγετωνική λίμνη Κατόρα στο Πακιστάν, μια χώρα υψηλού κινδύνου (Jehan Sher / CC BY-SA 4.0)
Από το 2005, ο Γκάλεϊ έχει πραγματοποιήσει έξι αποστολές στο Κούμπου, τη νεπαλέζικη πλευρά του Έβερεστ, για να εκτιμήσει τον κίνδυνο των παγετωνικών λιμνών.
Οι μοραίνες ουσιαστικά λειτουργούν ως φυσικά φράγματα, συγκρατώντας τα νερά της τήξης των παγετώνων σε μεγάλες ορεινές λίμνες. Τελικά, η πίεση του νερού καθώς οι πάγοι λιώνουν προκαλούν κατάρρευση αυτών των φυσικών πραγμάτων και αφήνουν τα νερά να κατρακυλήσουν με μεγάλη ταχύτητα.
Στο Νεπάλ, εκατοντάδες άνθρωποι εκτιμάται ότι βρήκαν φρικτό θάνατο όταν παρασύρθηκαν σε σήραγγεες υδροηλεκτρικού σταθμού (Reuters)
Ήταν το είδος της καταστροφής για την οποία οι κλιματολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου εδώ και χρόνια. Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025 στο περιοδικό Nature, βασισμένη σε 20 χρόνια παρατηρήσεων, εκτιμούσε ότι κάθε χρόνο οι παγετώνες χάνουν 273 δισεκατομμύρια τόνους νερού τον χρόνο.
Επιπλέον, οι προβλέψεις του ΟΗΕ και άλλων φορέων για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας ενδέχεται να είναι υπεραισιόδοξες, καθώς δεν συνυπολογίζουν επαρκώς το νερό που χάνεται από τους τους χερσαίους παγετώνες:
