Ταμείο ανάκαμψης τέλος: τι χάνεται και τι μπορεί να σωθεί;

Ανησυχία γεννά η επικείμενη ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, γιατί αυτό θα σημαίνει ότι δεν θα σταματήσουν να εισρέουν τα κονδύλια του γιγαντιαίου αυτού χρηματοδοτικού εργαλείου, που όχι μόνο είναι μοναδικό στα χρονικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και συνέβαλε αποφασιστικά στο να έχει η χώρα μας υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Στις ανησυχίες αυτές επιχείρησε να κατευνάσει ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε στις 19 Μαΐου, στο πλαίσιο της τακτικής ενημέρωσης για την πρόοδο που σημειώνεται στην απορρόφηση των κονδυλίων.

Στη συνέντευξη Τύπου τόνισε τις επιτυχίες της Ελλάδας στην απορρόφηση του δανειακού σκέλους του Ταμείου Ανάκαμψης – στο 100% όπως υποστήριξε – ενώ σε τηλεοπτικές συνεντεύξεις του την ίδια περίοδο τόνιζε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις μεταξύ των χωρών της ΕΕ ως προς την αξιοποίηση του Ταμείου γενικότερα.

Το Εθνικό Σχέδιο της Ελλάδας για την αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας βαπτίστηκε με μία εύγλωττη ονομασία από την κυβέρνηση: Ελλάδα 2.0. Στην αρχική του εκδοχή αντιστοιχούσε σε περίπου 30 δισ. ευρώ, τα οποία αργότερα με την προσθήκη των κονδυλίων του προγράμματος RePowerEU έφτασαν στα 36 δισ. Το ποσό αυτό μοιράστηκε σχεδόν ισόποσα σε επιδοτήσεις και δάνεια.

Για την ακρίβεια, υπήρχε μία περίοδος, στην οποία σχεδόν τα πάντα φάνηκαν να διεκδικούν να μπουν στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Εξαρχής, η Αντιπολίτευση εξέφρασε την ανησυχία της ότι έτσι όπως στήθηκε το πρόγραμμα, φάνηκε να δίνει προτεραιότητα στα έργα στα οποία πρωταγωνιστούσαν -και θα είχαν όφελος- οι πολύ μεγάλες επιχειρήσεις.

Σιγά-σιγά όμως, άρχισαν να φαίνονται και κάποια άλλα ανησυχητικά δείγματα. Στα τέλη του 2023 οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής απευθύνθηκαν στην Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής και ζήτησαν τα έγγραφα για την πορεία υλοποίησης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Τον Φεβρουάριο του 2024, δύο μήνες αφότου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εγκρίνει την αναθεώρηση των οροσήμων, οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ διαπίστωσαν ότι πολλά έργα άρχισαν να τροποποιούνται ή να απεντάσσονται.

Αργότερα, στην αναθεώρηση του Ιουλίου του 2025, 108 έργα τροποποιήθηκαν ή απεντάχθηκαν. Κάποια κρίθηκαν μη-εφικτά, αλλά προσέκρουσαν σε χαμηλή ζήτηση ή απρόσμενα εμπόδια, ενώ η πλειοψηφία εγκαταλείφθηκε προς αναζήτηση καλύτερων εναλλακτικών οι οποίες, εντούτοις, δεν προσδιορίζονταν.

Οι ανησυχίες για τον κίνδυνο να χαθούν οι πόροι του Ταμείου πύκνωσαν τον τελευταίο χρόνο. Αυτό έχει να κάνει με μια ιδιαιτερότητα του Ταμείου Ανάκαμψης που ήταν ότι είχε ρητή και σαφή ημερομηνία λήξης. Δηλαδή, δεν θα ίσχυαν εδώ παρατάσεις όπως αυτές που ισχύουν για τα ΕΣΠΑ. Στο Ταμείο Ανάκαμψης, καθυστέρηση θα σήμαινε απώλεια πόρων.