Η απορρύθμιση του κοινωνικού κράτους δεν θα ενισχύσει την ευρώπη, θα την κάνει φτωχότερη

Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν χάσει το αίσθημα της αλληλεγγύης και της φιλοδοξίας. Σήμερα, όλα πλαισιώνονται από την ανταγωνιστικότητα και την απορρύθμιση του κοινωνικού κράτους, καταργώντας ακριβώς τους κανόνες που έχουν καταστήσει την Ευρώπη μια σεβαστή ρυθμιστική δύναμη στον κόσμο.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Φρίντριχ Μερτς, καγκελάριος της Γερμανίας, και η Τζιόρτζια Μελόνι, πρωθυπουργός της Ιταλίας, καθοδηγούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα συμφέροντα των μεγάλων επιχειρήσεων και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, σε βάρος των απλών εργαζομένων και των ευάλωτων ομάδων. Έχουν ξεχάσει τι κάνει την ΕΕ ισχυρή: την κοινωνική οικονομία της αγοράς. Έχουν ξεχάσει ότι η ανταγωνιστικότητα επιτυγχάνεται μόνο μέσω ποιοτικών θέσεων εργασίας, ισχυρής κοινωνικής προστασίας και υψηλού επιπέδου δημόσιων υπηρεσιών.

Το ευρωπαϊκό εγχείρημα χτίστηκε πάνω στην ιδέα της προόδου, της κοινής ευημερίας και της κοινωνικής συνοχής, τονίζουν τρεις πρώην Ευρωπαίοι επίτροποι, μεταξύ των οποίων και η Ελληνίδα Άννα Διαμαντοπούλου, με κοινό άρθρο τους στο Social Europe. Και υπογραμμίζουν πως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ήταν το πρώτο χρηματοδοτικό μέσο που θέσπισε ποτέ η Κοινότητα. Για δεκαετίες, οι σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις, σε συνεργασία με τα συνδικάτα και την κοινωνία των πολιτών, όπως υποστηρίζουν, χτίζουν μια πιο κοινωνική Ευρώπη – μια Ευρώπη που ενδυναμώνει και προστατεύει εκείνους χωρίς τους οποίους η ενιαία αγορά δεν είναι παρά κενές λέξεις: τους εργαζόμενους, τους ανθρώπους.

Σήμερα, ωστόσο, αυτή η κληρονομιά βρίσκεται σε κίνδυνο και η εικόνα είναι ζοφερή. Το ένα πέμπτο του πληθυσμού της ΕΕ διατρέχει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, συμπεριλαμβανομένων εκατομμυρίων παιδιών. Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν επισφαλείς συνθήκες εργασίας ως συνέπεια της ψηφιοποίησης, της πράσινης μετάβασης και των διαδοχικών μέτρων λιτότητας σε όλα τα κράτη μέλη. Πάνω από ένα εκατομμύριο Ευρωπαίοι είναι άστεγοι. Αυτό είναι απαράδεκτο – ηθικά και πολιτικά.

Και ενώ αναγνωρίζεται το έργο που επιτελούν οι σοσιαλδημοκράτες και οι σοσιαλιστές εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίοι αντιτίθενται στο κυρίαρχο σύνθημα της απορρύθμισης που επιδιώκει να μετατρέψει την Ένωση σε μια νεοφιλελεύθερη περιφέρεια αμερικανικού τύπου, καθώς με τον νόμο για την προσιτή στέγαση, για τις ποιοτικές θέσεις εργασίας και τη στρατηγική κατά της φτώχειας, η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί, η αλήθεια είναι πως αυτό δεν αρκεί.

Οι πρώην Ευρωπαίοι επίτροποι, αρμόδιοι για τα κοινωνικά δικαιώματα, ζητούν να δοθεί νέα ώθηση στην κοινωνική Ευρώπη, αναβιώνοντας το πνεύμα του Πόρτο (σ.σ. Κοινωνική δέσμευση του Πόρτο, 7/5/2021) πέντε χρόνια μετά. Με το κόστος διαβίωσης και τη χαμηλή αγοραστική δύναμη να αποτελούν πλέον την κύρια ανησυχία των πολιτών, καθήκον της ΕΕ είναι να απαντήσει με συγκεκριμένες λύσεις. Απαιτείται μια ανανεωμένη κοινωνικοοικονομική ατζέντα που να ανταποκρίνεται στις σημερινές προκλήσεις: την περαιτέρω ψηφιοποίηση της οικονομίας, τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή βιομηχανία και τις ανησυχίες εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρη την ΕΕ.

Οι μεγάλες γεωπολιτικές αναταραχές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη απαιτούν μια ισχυρότερη κυρίαρχη Ένωση. Αυτή η κυριαρχία απαιτεί ένα ανανεωμένο και ενισχυμένο κοινωνικό θεμέλιο, με αυξημένη επενδυτική και δημοσιονομική ικανότητα, μεταξύ άλλων και για τις δημόσιες υπηρεσίες. Η εστίαση στην απορρύθμιση, στην αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ρυθμιστικής αυτονομίας και στη μείωση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων δεν είναι ο σωστός τρόπος για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης – τουλάχιστον όχι εκείνου του είδους που θέτει τους ανθρώπους και τα δικαιώματά τους στο επίκεντρο.

Έτσι μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα προοδευτικό ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης. Καμία κλιματική μετάβαση ή ψηφιακή μεταμόρφωση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς ένα αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής και ένα σταθερό κοινωνικό υπόβαθρο. Αυτό το υπόβαθρο αποτελεί τη βάση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας: επιβεβαιώνει μια βασική ταυτότητα και ένα σύνολο αξιών, μειώνει τις εξωτερικές εξαρτήσεις και προσφέρει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση έναντι των οραμάτων που προωθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Κίνα.

Στο Πόρτο, η ΕΕ έδειξε ότι ήταν δυνατό να τοποθετήσει την αλληλεγγύη στο επίκεντρο της πολιτικής της δράσης. Ήρθε η ώρα να το αποδείξει ξανά.

Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα το κοινωνικό κράτος βρίσκεται σε αποδρομή, καθώς οι κρίσιμοι τομείς της Παιδείας και της Υγείας υποβαθμίζονται, με στόχο την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών, όπως καταγγέλλουν τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ενώ η στεγαστική κρίση και η ακρίβεια δυσχαιρένουν την καθημερινότητα των πολιτών.