Χαραγμένα σχέδια 40.000 ετών πηγαίνουν πίσω μέχρι τις απαρχές της γραφής

Σταυροί, τελείες, αστέρια και γραμμές: κανείς δεν γνωρίζει τι σήμαιναν τα γεωμετρικά σχέδια που χάραξε σε μια σειρά αντικειμένων ένας από τους πρώτους λαούς της Ευρώπης πριν από περίπου 40.000 χρόνια. Σύμφωνα με μια νέα μελέτη, ίσως πρόκειται για σύμβολα που άνοιξαν το δρόμο για την επανάσταση της γραφής.

Η μελέτη εξετάζει 260 αντικείμενα που βρέθηκαν στη νότια Γερμανία και αποδίδονται στον ωρινάκιο πολιτισμό, τον οποίο εδραίωσαν πριν από 43.000 χρόνια κάποιοι από τους πρώτους Homo sapiens που έφτασαν από την Αφρική στην Ευρώπη.

Το νόημα των σχεδίων παραμένει άγνωστο, όμως η στατιστική ανάλυση τους αποκάλυψε ιδιότητες που παραπέμπουν σε μια από τις πρώτες μορφές της γραπτής γλώσσας, αναφέρουν γερμανοί ερευνητές στην επιθεώρηση PNAS.

Ο γραπτός λόγος πιστεύεται ότι πρωτοεμφανίστηκε με τη σφηνοειδή γραφή της Μεσοποταμίας πριν από περίπου 5.500 χρόνια. Αργότερα, διαφορετικά συστήματα γραφής αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα στην Αίγυπτο, την Κίνα και την Αμερική. Όμως το πώς εμφανίστηκε και εξελίχθηκε η γραφή παραμένει μέχρι σήμερα ένα μυστήριο.

Τα σχέδια των Ωρινάκιων ίσως προσφέρουν τώρα μια πολύτιμη ένδειξη. Η ομάδα του Κρίστιαν Μπεντζ, καθηγητή του Πανεπιστημίου του Σάαρλαντ, εξέτασε χιλιάδες χαραγμένα σχέδια σε 260 μικρά τέχνεργα από τις Σουαβικές Άλπεις στη Γερμανία, ηλικίας 43 έως 34 χιλιάδων ετών.

Φιγούρα μαμούθ από τις Σουαβικές Άλπεις με αλληλουχίες σταυρών και κουκκίδων (Universität Tübingen / Hildegard Jensen)

Σε πρώτη φάση, οι ερευνητές εφάρμοσαν στατιστικές μεθόδους και υπολογιστικά μοντέλα για να αναγνωρίσουν μοτίβα στα χιλιάδες χαραγμένα σχέδια που εξετάστηκαν. Στη συνέχεια, τα στατιστικά μοτίβα συγκρίθηκαν με πήλινες πινακίδες της Μεσοποταμίας με πρωτο-σφηνοειδή σύμβολα, τα οποία θεωρούνται προπομπός της σφηνοειδούς γραφής.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης δείχνουν ότι οι αλληλουχίες σχεδίων έχουν συγκεκριμένη δομή και ρυθμούς επανάληψης συμβόλων που ταιριάζουν στατιστικά με την πρωτο-σφηνοειδή γραφή.

Για παράδειγμα, σταυροί βρέθηκαν μόνο σε εργαλεία και σκαλισμένα ζώα, όχι όμως σε ανθρώπινες φιγούρες.

Πήλλινα πινακίδια πρωτο-σφηνοειδούς γραφής από την πόλη Ουρούκ στο σημερινό Ιράκ, ηλικίας περίπου 3.500 ετών (Staatliche Museen zu Berlin, Vorderasiatisches Museum / Olaf M. Tesmer)