Η δημοκρατική προοδευτική πολιτική απαιτεί ενεργούς πολίτες

Παρότι στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, δηλαδή τις μόνες που έχουμε δει να λειτουργούν κάπως δημοκρατικά, τα πράγματα κρίνονται στις εκλογές, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιχνίδι παίζεται μόνο τη μέρα της εκλογικής αναμέτρησης.

Στην πραγματικότητα, στις εκλογές απλώς ολοκληρώνεται η διαδικασία μέσα από την οποία κοινωνικές δυναμικές, αιτήματα, διεκδικήσεις, αγωνίες, ελπίδες μετασχηματίζονται σε πολιτικές προσδοκίες και τελικά σε επιλογές ψήφου.

Και αυτό γιατί ακόμη και σε εποχές που κυριαρχεί το πολιτικό μάρκετινγκ, οι εκλογές δεν είναι τελικά μια αγορά πολιτικών υποψηφιοτήτων. Γιατί το επίδικο είναι προς τα πού θα πάει η χώρα και πώς ο κάθε ψηφοφόρος βλέπει τον εαυτό του μέσα στις διαφορετικές προτάσεις που γίνονται για το μέλλον της χώρας.

Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ψηφοφόροι απλώς κάθονται σε έναν καναπέ και κοιτάζουν πολιτικές διαφημίσεις ή ακούν πολιτικούς να εκθέτουν το πρόγραμμά τους και όταν έρχεται η ώρα πηγαίνουν να ψηφίσουν αυτόν που τους φάνηκε καλύτερος.

Η διεργασία είναι πολύ πιο σύνθετη. Το ποιες προσδοκίες έχουν οι πολίτες δεν διαμορφώνεται απλώς από τις προτάσεις που τους κάνουν τα κόμματα. Έχει να κάνει και με τη συνολικότερη συζήτηση και διεργασία που γίνεται μέσα στην κοινωνία.

Αυτό είναι πολύ πιο έντονο όταν μιλάμε για πολιτικά κόμματα που επιδιώκουν την πολιτική αλλαγή. Γιατί τα κόμματα που κατά βάση λένε ότι τα πράγματα δεν πρέπει να αλλάξουν βολεύονται όταν όντως οι πολίτες παρακολουθούν τις εξελίξεις παθητικά και εξατομικευμένα.

Όμως, τα κόμματα που επιδιώκουν την πολιτική αλλαγή, έχουν ανάγκη από το να είναι η κοινωνία σε κινητοποίηση και σε συλλογική διεκδίκηση, γιατί ακριβώς εκεί διαμορφώνονται πιο εύκολα συλλογικές προσδοκίες, απαιτήσεις, η ίδια η ελπίδα ότι τα πράγματα μπορούν να πάνε προς το καλύτερο.

Η κυβέρνηση μέχρι τώρα έχει επενδύσει στο ότι δεν αντιμετωπίζει τόσο μεγάλες κινητοποιήσεις – παρότι βέβαια αυτό δεν αναιρεί ότι υπάρχουν πλήθος επιμέρους κινητοποιήσεις και διεκδικήσεις σχεδόν καθημερινά, ακόμη και εάν δεν πέφτουν τα φώτα της δημοσιότητας επάνω τους. Ελπίζει δε ότι επειδή δεν υπάρχουν μεγάλες κινητοποιήσεις που να ενοποιούν την οργή στον δρόμο, θα παραμείνει κατακερματισμένη η αντιπολιτευτική ψήφος και έτσι αυτή θα μπορεί να εκβιάζει υποστηρίζοντας ότι είναι η πιο συγκροτημένη πολιτική δύναμη, ακόμη και εάν είναι μειοψηφική.

Όμως, δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι τα πράγματα θα εξελιχτούν με αυτόν τον τρόπο. Ο χειμώνας που έρχεται θα είναι ιδιαίτερα δύσκολος για τα λαϊκά στρώματα και τη μεσαία τάξη. Ο πληθωρισμός ήδη κινείται σε σταθερά υψηλά επίπεδα εξανεμίζοντας τις όποιες ονομαστικές αυξήσεις στα εισοδήματα. Οι τιμές των καυσίμων δεν πρόκειται να υποχωρήσουν σύντομα και το κόστος θέρμανσης θα εκτιναχθεί. Τα μέτρα που παίρνει η κυβέρνηση είναι αναποτελεσματικά και αυτό το γνωρίζει ήδη. Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης σημαίνει υποχώρηση της όποιας αναπτυξιακής δυναμικής, ενώ η παγκόσμια ανοδική τάση των ομολόγων, σε συνδυασμό με την άνοδο του πληθωρισμού θα σημαίνει άνοδο του κόστους δανεισμού για τις επιχειρήσεις κάτι που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα μεταφερθεί και στις πλάτες των καταναλωτών. Την ίδια στιγμή, η επιμονή της κυβέρνησης σε μια νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση υπονομεύει και το σύστημα υγείας και τη δημόσια παιδεία, με την τελευταία να αντιμετωπίζει και τις επιπτώσεις της πριμοδότησης των ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα τοπίο όπου για να χρησιμοποιήσω ένα παλιό γνωμικό, μια σπίθα θα αρκεί για να ανάψει τον κάμπο, δηλαδή μια συνθήκη όπου η παραμικρή αφορμή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κοινωνική έκρηξη που θα αλλάξει αναπόφευκτα και το πολιτικό τοπίο.