Θέουτα, ευρωπαϊκή ένωση και γεωπολιτική: όταν τα σύνορα γίνονται όπλο και οι μετανάστες πυρομαχικά

Στο πεδίο της σύγχρονης γεωπολιτικής, οι μετανάστες δεν είναι πλέον απλώς άνθρωποι που αναζητούν ένα καλύτερο μέλλον. Έχουν καταστεί, σε πολλές περιπτώσεις, μέσα άσκησης πίεσης που χρησιμοποιούνται από κρατικούς -και όχι μόνο- φορείς.

Η χρήση των μετακινήσεων πληθυσμών —τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών— ως στρατηγικού μοχλού αποκαλύπτει μια δυσάρεστη αλήθεια: οι μεταναστευτικές κρίσεις δεν είναι πάντα αυθόρμητα φαινόμενα.

Πίσω από τις μαζικές διαβάσεις συνόρων κρύβονται πολιτικές αποφάσεις, διπλωματικοί υπολογισμοί και παγκόσμιες ανισότητες που μετατρέπουν τον ανθρώπινο πόνο σε διεθνές διαπραγματευτικό χαρτί.

Σε διάφορα μέρη του κόσμου, ορισμένες μετακινήσεις πληθυσμών, ειδικά όταν συμβαίνουν σε μαζική κλίμακα και σε σύντομο χρονικό διάστημα, έχουν χρησιμοποιηθεί όχι για την κατάκτηση εδαφών, αλλά για την αποστολή πολιτικών μηνυμάτων, την επιβολή διαπραγματεύσεων ή την αποσταθεροποίηση γειτονικών χωρών.

Όπως γράφει ο πολιτικός φιλόσοφος Χουάν Κάρλος Βελάσκο σε άρθρο του στο The Conversation, αυτή η εργαλειοποίηση δεν είναι το μόνο κλειδί για να κατανοήσουμε γιατί τα σύνορα δεν αποτελούν απλές γραμμές οριοθέτησης δικαιοδοσίας, αλλά μετατρέπονται σε πεδία αντιπαράθεσης και διαπραγμάτευσης μεταξύ κρατών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Θέουτα και η Μελίγια κατέχουν μια μοναδική θέση. Αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική και αποτελούν ευρωπαϊκούς θύλακες εντός του μαροκινικού εδάφους, οι οποίοι υπόκεινται σε ένα εξαιρετικό νομικό καθεστώς.

Η ιδιαίτερη διαμόρφωσή τους τις καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητες στις πολιτικές και διπλωματικές εντάσεις.

Αυτές οι δύο πόλεις περιβάλλονται από μερικά από τα πιο εξελιγμένα συστήματα περίφραξης στον κόσμο, με εξαιρετικά αυστηρούς καθημερινούς ελέγχους και φυσικά πολύ κλειστά σύνορα.

Συγχύση επικρατεί επίσης στο νομικό μέτωπο. Αν και στο Μαρόκο κυκλοφορεί η ιδέα ότι το να πατήσει κανείς το πόδι του στο έδαφος της Θέουτα ανοίγει αυτόματα την πόρτα προς την Ευρώπη, οι ισπανικοί και οι κοινοτικοί κανονισμοί είναι κατηγορηματικοί.

Η παράνομη είσοδος στους θύλακες δεν επιτρέπει τη μετάβαση στην ηπειρωτική Ισπανία χωρίς αυστηρούς ελέγχους εγγράφων. Αυτή η ασάφεια, που μερικές φορές τροφοδοτείται σκόπιμα, διευκολύνει τη χρήση των μεταναστευτικών ροών ως τακτικής πίεσης σε περιόδους διμερών εντάσεων.