Η επιστροφή του el niño: ο φόβος για το φαινόμενο «godzilla» και η απειλή της παγκόσμιας πείνας

Ο Adugna Woyessa ήταν απλώς ένα μικρό αγόρι την πρώτη φορά που η ξηρασία διέλυσε τη χώρα του. Καθώς οι σοδειές καταστρέφονταν στις στερημένες από βροχή περιοχές της Αιθιοπίας στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και το σχολείο του μετέτρεπε μια σχολική αίθουσα σε αποθήκη σιτηρών για να σταλεί βοήθεια στους αγρότες, δεν είχε ιδέα ότι οι επιστήμονες μόλις άρχιζαν να συνδέουν τη δύναμη που ξεραίνει τα χωράφια τους με τις κυκλικές μετατοπίσεις των αληγών ανέμων. Μια δύναμη που εδώ και πολύ καιρό πυροδοτούσε βίαια καιρικά φαινόμενα από τη Νότια Αμερική έως την Αυστραλία.

Ο Woyessa βρισκόταν στο γυμνάσιο όταν ένα ισχυρότερο El Niño χτύπησε μια δεκαετία αργότερα, το 1982-83, αναγκάζοντας κάποιους από τους συμμαθητές του να ταξιδέψουν 150 χιλιόμετρα για να βοηθήσουν στη συγκομιδή στα κρατικά αγροκτήματα. Μέχρι το πρώτο έτος των πανεπιστημιακών του σπουδών, οι νέες αποτυχίες στις σοδειές και ο εμφύλιος πόλεμος είχαν κλιμακώσει την εκτεταμένη πείνα σε έναν ακόμη πιο καταστροφικό λιμό, ο οποίος τράβηξε την παγκόσμια προσοχή μέσω της συναυλίας Live Aid. Ο ίδιος θυμάται πώς μοιράζονταν το πρωινό τους με τους ανθρώπους στα καταφύγια, έχοντας μόλις δύο ψωμιά κάθε πρωί.

Οι επιστήμονες σπεύδουν βέβαια να διευκρινίσουν ότι οι κλιματικές μεταβολές είναι μόνο ένας παράγοντας μεταξύ πολλών όταν μια κοινωνία καταρρέει. Ωστόσο, στην πιο ακραία του μορφή, το El Niño μπορεί να προκαλέσει αποκαλυπτική δυστυχία. Τον 19ο αιώνα, ο απολογισμός των θυμάτων από λιμούς στην Ινδία, την Κίνα και τη Βραζιλία ανήλθε σε δεκάδες εκατομμύρια. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι το φαινόμενο διαμόρφωσε το σκηνικό για τη Γαλλική Επανάσταση καταστρέφοντας τις σοδειές, ενώ βοήθησε τους Ισπανούς να κατακτήσουν την αυτοκρατορία των Ίνκας φέρνοντας βροχές που έτρεφαν τη βλάστηση της ερήμου.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, περίπου οι μισές από τις 68 φτωχότερες χώρες του κόσμου αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα χρέους. Παράλληλα, ο πόλεμος στο Ιράν έχει οδηγήσει σε υψηλές τιμές ενέργειας και περιορισμένες προμήθειες λιπασμάτων. Το Δίκτυο Συστημάτων Έγκαιρης Προειδοποίησης για Λιμούς προέβλεψε ότι 115 έως 125 εκατομμύρια άνθρωποι θα χρειαστούν επείγουσα επισιτιστική βοήθεια μέχρι τον Δεκέμβριο, με τεράστιους κινδύνους σε Σουδάν, Νότιο Σουδάν και Σομαλία. Η περικοπή της αμερικανικής εξωτερικής βοήθειας και η συρρίκνωση των ευρωπαϊκών προϋπολογισμών ανάπτυξης αφήνουν τις χώρες αυτές εντελώς απροστάτευτες.

Παρότι το El Niño δεν αναμένεται να μειώσει δραματικά τις παγκόσμιες αποδόσεις των καλλιεργειών —αφού τα κέρδη σε κάποιες περιοχές αντισταθμίζουν τις απώλειες σε άλλες— οι φτωχότεροι θα πληρώσουν και πάλι το τίμημα. Όπως εξηγεί η Anne Jellema της οργάνωσης 350.org, το φαινόμενο κόβει κάθε εγχώρια σανίδα σωτηρίας για ανθρώπους που δεν έχουν πρόσβαση στις αγορές.

Η επιστροφή του El Niño πυροδοτεί παγκόσμιο συναγερμό για πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση και μαζικούς λιμούς

Ωστόσο, οι κραδασμοί θα γίνουν αισθητοί και στον πλούσιο κόσμο. Ισχυρότεροι καύσωνες και ευρύτερη εξάπλωση ασθενειών που μεταδίδονται με διαβιβαστές (όπως τα κουνούπια) θα πλήξουν χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Αυστραλία και η Ιαπωνία. Με τον πλανήτη να έχει ήδη θερμανθεί κατά περίπου 1,3 βαθμούς Κελσίου από τη Βιομηχανική Επανάσταση, τα χειρότερα χρόνια του El Niño του πρόσφατου παρελθόντος φαντάζουν πλέον λιγότερο καυτά από τα σημερινά έτη της… δροσερής La Niña.