Η ευρώπη σε συμπληγάδες: μπορεί το οικονομικό σοκ να πυροδοτήσει πολιτική κρίση;

Η Ευρώπη δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης, αλλά πιθανότατα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πολιτική κρίση, προειδοποιούν αναλυτές.

Τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου στο Ιράν οι συζητήσεις επικεντρώνονταν στο ενεργειακό σοκ και στο πώς η Ευρώπη θα πληρώσει  ακριβά το τίμημα, αφού βασίζεται κυρίως σε εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Όσο η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή παρατείνεται οι κραδασμοί από το ενεργειακό σοκ διαχέονται σταδιακά σε όλη την οικονομία.

Η καταναλωτική εμπιστοσύνη στην Ευρωζώνη υποχώρησε τον Απρίλιο στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2022. Οι προβλέψεις για ανάπτυξη, που ήταν ούτως ή άλλως χλιαρές, αναπροσαρμόζονται προς το χειρότερο. Με θρυαλλίδα τα ενεργειακά αγαθά, οι τιμές αυξάνονται απότομα, πιέζοντας ανοδικά τον συνολικό πληθωρισμό. Ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού έρχεται ολοένα πιο κοντά.  Μαζί του εντείνονται οι πολιτικοί τριγμοί, που απειλούν κυρίως τους ήδη εύθραυστους σχηματισμούς των φιλο-ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Ο σύνθετος δείκτης PMI της Ευρωζώνης, που χρησιμεύει ως πρόβλεψη για το πώς θα κινηθεί το επόμενο χρονικό διάστημα η οικονομική δραστηριότητα, υποχώρησε σε επίπεδο συρρίκνωσης. Αντίστοιχα, οι χρόνοι παράδοσης και ο ρυθμός αύξησης των τιμών εισροών (τα κόστη της βιομηχανίας) κατέγραψαν επίσης την ταχύτερη αύξηση από το 2022.

Όλα τα παραπάνω ξυπνάνε μνήμες από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Όταν οι τιμές του φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν, οι εφοδιαστικές αλυσίδες διαταράχθηκαν και το πληθωριστικό ντόμινο μεταφράστηκε σε επώδυνη αύξηση του κόστους ζωής. Μήπως ξαναζούμε το ίδιο θρίλερ σε διασκευή;

Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά, επιμένουν οι ηγέτες της ΕΕ. Έχουμε μάθει από τα λάθη του πρόσφατου παρελθόντος και οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης θα είναι στοχευμένες και προσεκτικές.

Εξάλλου ο δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος. Έχει προηγηθεί το δαπανηρό πακέτο στήριξης για την ανάκαμψη από την πανδημία και τα μάλλον αναποτελεσματικά μέτρα για την προηγούμενη ενεργειακή κρίση.

Η επίσημη αιτιολογία είναι ότι το δημοσιονομικό κόστος θα ήταν δυσανάλογο με το όποιο όφελος, διότι η μείωσή τους δεν θα πέρναγε στις τιμές καταναλωτή. Πρόκειται όμως για τη μισή αλήθεια – που ισοδυναμεί με ψέμα.

Όπως επίσης έχει δείξει μελέτη της ΤτΕ, μόνιμες μειώσεις ΦΠΑ είναι αποτελεσματικές μόνο αν συνοδεύονται με διαρθρωτικές παρεμβάσεις ενίσχυσης του υγιούς ανταγωνισμού. Αντιθέτως, όταν επικρατούν ολιγοπώλια και στρεβλώσεις στην αγορά, τόσο πιο δύσκολα περνάνε οι μειώσεις ΦΠΑ στις τελικές τιμές. Η άρνηση της κυβέρνησης να μειώσει του έμμεσους φόρους ισοδυναμεί εμμέσως με παραδοχή ότι δεν μπορεί ή δεν θέλει να ελέγξει τα καρτέλ.

Στην Ελλάδα θεωρείται βέβαιο ότι βρισκόμαστε ενώπιον πολιτικών ανακατατάξεων, κι ας μην είναι άμεσα ορατό ένα στιβαρό αντιπολιτευτικό μέτωπο. Οι συζητήσεις για πρόωρες εκλογές ξαναφουντώνουν. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση της GPO πάνω από ένας στους δύο ζητά προσφυγή στις κάλπες, ενώ οι επτά στους δέκα ζητάνε την εκλογή άλλης κυβέρνησης.