Ο φόβος των κρίσεων, το «κιτ των 72 ωρών» και τα απαραίτητα μετρητά σε απόθεμα

Τα μετρητά φαίνονται, εκ πρώτης όψεως, ως ένα υπόλοιπο μιας άλλης εποχής, καθώς οι καθημερινές συναλλαγές ολοκληρώνονται πλέον σχεδόν ακαριαία με ένα απλό άγγιγμα της κάρτας ή του κινητού τηλεφώνου.

Παρά την κυριαρχία των ψηφιακών συναλλαγών, τα μετρητά διατηρούν έναν κρίσιμο ρόλο στην παγκόσμια οικονομία, λειτουργώντας πλέον κυρίως ως μέσο αποθήκευσης αξίας και ασφάλειας

Ωστόσο, τα επίσημα στοιχεία και οι επισημάνσεις των κεντρικών τραπεζών αποκαλύπτουν μια φαινομενική αντίφαση: ενώ η χρήση των χαρτονομισμάτων στις καθημερινές αγορές φθίνει, τα μετρητά κάθε άλλο παρά εξαφανίζονται.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Φίλιπ Λέιν, έχει αποτυπώσει με σαφήνεια αυτή τη μεταβολή στη συμπεριφορά των πολιτών. Τα μετρητά χάνουν σταδιακά τον δεσπόζοντα ρόλο τους ως το πρωτεύον μέσο διεξαγωγής των ημερήσιων συναλλαγών, αλλά ισχυροποιούν τη θέση τους ως μέσο αποθήκευσης αξίας.

Όπως εξηγεί τα νοικοκυριά διακρατούν χαρτονομίσματα ως απόθεμα ασφαλείας, προκειμένου να μεταφέρουν αγοραστική δύναμη στο άμεσο μέλλον και να προστατευτούν από πιθανές διαταραχές.

Η τάση αυτή δεν εκδηλώνεται σε κενό αέρος. Είναι το απευθείας αποτέλεσμα των αλλεπάλληλων κρίσεων που βίωσε η διεθνής κοινότητα τα τελευταία χρόνια: από την υγειονομική κρίση και τις γεωπολιτικές αναταράξεις, μέχρι τις ενεργειακές πιέσεις και τις μεγάλες φυσικές καταστροφές. Σε συνθήκες αβεβαιότητας, η ψυχολογία του καταναλωτή μετατοπίζεται από την αναζήτηση της μέγιστης απόδοσης στην αναζήτηση της απόλυτης βεβαιότητας.

Τα μετρητά προσφέρουν ένα μοναδικό χαρακτηριστικό που δεν διαθέτει κανένα ψηφιακό μέσο: λειτουργούν ανεξάρτητα από τεχνολογικές υποδομές, ηλεκτρικά δίκτυα και συνδέσεις διαδικτύου. Σε περιπτώσεις εκτάκτων αναγκών, όπως εκτεταμένες διακοπές ρεύματος, τεχνικές βλάβες στα τραπεζικά συστήματα ή κυβερνοεπιθέσεις που ακινητοποιούν τα ψηφιακά τερματικά, το φυσικό χρήμα παραμένει το μοναδικό μέσο που εγγυάται την άμεση πρόσβαση σε βασικά αγαθά.

Τον Απρίλιο του 2025 η κατάρρευση της ηλεκτροδότησης σε Ισπανία και Πορτογαλία προκάλεσε σοβαρά προβλήματα με τα συστήματα πληρωμών. Κατά τη διάρκεια της μαζικής διακοπής ρεύματος οι πληρωμές, ιδιαίτερα οι ηλεκτρονικές, επηρεάστηκαν σημαντικά λόγω της κατάρρευσης των υποδομών. Τα ΑΤΜ σε πολλές περιοχές σταμάτησαν να λειτουργούν, αφήνοντας τους πολίτες χωρίς πρόσβαση σε μετρητά.

Τα τερματικά POS στα καταστήματα δεν μπορούσαν να επεξεργαστούν πληρωμές με κάρτες με αποτέλεσμα πολλά καταστήματα να δέχονται μόνο μετρητά.

Δίπλα στον φακό, τις μπαταρίες και το κουτί πρώτων βοηθειών, η κατοχή ενός εύλογου ποσού σε μετρητά θεωρείται πλέον βασικό στοιχείο της ατομικής και οικογενειακής ετοιμότητας. Αν σε μια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης τα καταστήματα τροφίμων ή τα πρατήρια καυσίμων λειτουργούν μόνο με φυσικό χρήμα λόγω πτώσης των συστημάτων, η έλλειψη χαρτονομισμάτων μπορεί να μετατρέψει μια τεχνική βλάβη σε προσωπική κρίση.