Gaslighting για την υποκειμενική φτώχεια: «δεν είσαι φτωχός, είναι όλα στο μυαλό σου»

Δεν βλέπετε που όλοι είναι έξω και σαβουρώνουν σουβλάκια και καφέδες ή κάθονται μέσα και παραγγέλνουν ντελίβερι; Τα ιδιωτικά θεραπευτήρια έχουν κίνηση, οι δρόμοι έχουν κίνηση, τα ταξίδια στο εξωτερικό γίνονται ανάρπαστα. Δεν είσαι φτωχός, φτωχό είναι το μάτι σου, είναι λίγο πολύ η απάντηση που δίνουν επώνυμοι αρθρογράφοι, συνήθως αλλά όχι απαραίτητα, υποστηρικτές της κυβέρνησης. Βεβαίως όσοι τα λένε αυτά κάνουν μια εξίσου υποκειμενική, και επιλεκτική, ανάγνωση της πραγματικότητας.

Άλλη μια χρονιά η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια στην υποκειμενική φτώχεια. Μήπως είναι όλα στο μυαλό μας;

Είναι το πόσο εύκολα ή δύσκολα τα βγάζει κανείς πέρα σε κλίμακα με έξι βαθμίδες: Πολύ εύκολα,  εύκολα, σχετικά εύκολα, με κάποια δυσκολία, δύσκολα και πολύ δύσκολα.

Από εκεί και πέρα τα ποσοστά κυμαίνονται, ανάλογα με το τι ακριβώς θέλουμε να μετρήσουμε.

Στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσοστά είναι διπλάσια και τετραπλάσια. Εκτός από τους επτά στους δέκα (66,8%) που τα βγάζουν πέρα δύσκολα ή πολύ δύσκολα, άλλοι δύο στους δέκα (19,5%) αντιμετωπίζουν κάποια δυσκολία. Έτσι συνολικά το ποσοστό όσων ζορίζονται, έστω και λίγο, ξεπερνάει το 85%.

Είναι όλοι αυτοί φτωχοί, ολίγον φτωχοί ή υποκειμενικά φτωχοί; Σε καμία περίπτωση. Πρόκειται περίπου για το ίδιο ποσοστό που απαντάει στις δημοσκοπήσεις ότι τους έχει επηρεάσει η ακρίβεια και έχουν περιορίσει την κατανάλωση έστω σε κάποια αγαθά και υπηρεσίες (συνήθως σε εξόδους -ψυχαγωγία,  ένδυση-υπόδηση, αλλά και σε ενέργεια ή τρόφιμα).

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις η συρρίκνωση της κατανάλωσης ήταν ακόμα πιο ισχυρή, και αντανακλάται σε μείωση και του τζίρου, ιδίως σε καταστήματα που εμπορεύονται αγαθά μη άμεσης ανάγκης (ένδυση-υπόδηση, οικιακές συσκευές).

Από την άλλη, αυξάνεται ο τζίρος στα μεταχειρισμένα είδη και τις υπαίθριες αγορές. Αν συμπεριλάβουμε τις συναλλαγές από δεύτερο χέρι μέσω ίντερνετ, από εξειδικευμένες πλατφόρμες όπως το vinted ή από λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η στροφή στα μεταχειρισμένα αποκτά διαστάσεις κοινωνικού φαινομένου. Δεν συνδέεται απαραίτητα με τους επίμονους δείκτες φτώχειας – υποκειμενικής και αντικειμενικής – αλλά δείχνει σαφή μετατόπιση στις καταναλωτικές συνήθειες.

Όσοι δεν θέλουν να δουν τους δείκτες υποκειμενικής φτώχειας, ας δουν τους δείκτες της αγοραστικής δύναμης, τη μείωση του πραγματικού εισοδήματος, την υλική και κοινωνική στέρηση.

Όταν το να νοικιάσεις σπίτι με τον μισθό σου είναι άθλος, όταν αναγκάζεσαι να μένεις με τους γονείς σου και μετά τα 30, όταν το πτυχίο σου δεν μετράει στην αγορά και οι μόνες δουλειές που βρίσκεις είναι σε τουρισμό-επισιτισμό ή σε γραφεία που σε ξεζουμίζουν για τον βασικό, όταν ο ελεύθερος χρόνος συρρικνώνεται και μαζί του φτωχαίνουν οι κοινωνικές σχέσεις, όταν το κράτος σε αντιμετωπίζει σαν βαρίδι – τα Τέμπη είναι μόνο μια έκφανση αυτής της απαξίωσης – τότε δεν νιώθεις φτωχός. Νιώθεις οργισμένος.