Κι αν η λύση στη στεγαστική κρίση δεν είναι ούτε η αγορά ούτε το ενοίκιο; το παράδειγμα της βαρκελώνης

Τα ενοίκια αυξάνονται, οι διαθέσιμες κατοικίες δεν επαρκούν και όλο και περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο κόστος στέγασης. Η κατάσταση έχει προκαλέσει μαζικές κινητοποιήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, φέρνοντας το στεγαστικό ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.

Ένα περιστατικό που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ήταν η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα στο οποίο ζούσε για περισσότερα από 70 χρόνια. Δύο εβδομάδες μετά την έξωσή της, η ηλικιωμένη γυναίκα πέθανε. Η ιστορία της έγινε σύμβολο του αγώνα για το δικαίωμα στη στέγη στην Ισπανία, αλλά και μιας κρίσης που δεν περιορίζεται στα ισπανικά σύνορα, καθώς απασχολεί πλέον ολόκληρη την Ευρώπη.

Η στεγαστική κρίση έχει βρεθεί και στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων, οδηγώντας στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου. Χθες, μία ημέρα μετά τη γενική απεργία, το ισπανικό κοινοβούλιο ενέκρινε με οριακή πλειοψηφία μέτρα για την προστασία των ενοικιαστών και τον περιορισμό των εξώσεων. Η πολιτική αντιπαράθεση, ωστόσο, συνεχίζεται, καθώς το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα έχει δηλώσει ότι θα καταργήσει τις συγκεκριμένες ρυθμίσεις εάν αναλάβει την εξουσία.

Η Βαρκελώνη είναι μία από τις πόλεις της Ισπανίας όπου το στεγαστικό πρόβλημα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και μαζικές διαμαρτυρίες.

Παράλληλα, στην πόλη εφαρμόζεται και μια διαφορετική προσέγγιση στο ζήτημα της κατοικίας, μέσα από πρωτοβουλίες όπως αυτή του μη κερδοσκοπικού συνεταιρισμού Sostre Cívic, ο οποίος προωθεί έναν τρόπο στέγασης που ξεφεύγει από τη λογική της αγοράς και της ενοικίασης.

Ο συνεταιρισμός προωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο: τα σπίτια ανήκουν στον ίδιο και όχι στους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτά. Τα μέλη του, όμως, έχουν το δικαίωμα να μένουν εκεί μόνιμα, χωρίς να χρειάζεται να αγοράσουν το ακίνητο ή να καταβάλλουν ενοίκιο με βάση τις τιμές της ελεύθερης αγοράς.

Το μοντέλο αυτό στηρίζεται σε συνδυασμό δημόσιας, συνεταιριστικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ca l’Ordit, στα βορειοανατολικά της Βαρκελώνης, ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα συνεταιριστικών κατοικιών στην Ισπανία, το οποίο κατασκευάζεται με πρωτοβουλία του Sostre Cívic.

Το κτίριο θα έχει δέκα ορόφους και θα περιλαμβάνει 62 διαμερίσματα, στα οποία θα κατοικήσουν περίπου 90 άτομα με χαμηλά εισοδήματα.

Για την κατασκευή του, ο Δήμος της Βαρκελώνης παραχώρησε δωρεάν το οικόπεδο, με συμφωνία που προβλέπει ότι οι κατοικίες θα λειτουργούν με βάση το δικαίωμα χρήσης. Παράλληλα, σχεδόν 3 εκατομμύρια ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκά κονδύλια του προγράμματος NextGenerationEU, ενώ η Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης παρέχει δάνειο με χαμηλό επιτόκιο. Βασική αρχή του μοντέλου είναι ότι δεν επιδιώκεται η δημιουργία κέρδους από τις κατοικίες.

Με αυτόν τον τρόπο χρηματοδότησης, οι μελλοντικοί κάτοικοι του Ca l’Ordit χρειάστηκε να καταβάλουν αρχικά από 12.000 έως 24.000 ευρώ, ποσό πολύ χαμηλότερο από εκείνο που θα απαιτούνταν για την αγορά ενός ακινήτου. Στη συνέχεια, θα πληρώνουν κάθε μήνα ένα ποσό για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας, συντήρησης και φόρων. Το μηνιαίο κόστος εκτιμάται ότι θα είναι έως και 40% χαμηλότερο από τα ενοίκια της αγοράς.