←
Δημοκρατία στην εργασία απέναντι στον φόβο και την ακροδεξιά

Δημοκρατία στην εργασία απέναντι στον φόβο και την ακροδεξιά

Χρόνος ανάγνωσης: 3 λεπτά
Κοινοποίηση Tweet

Ένα τμήμα της Ευρώπης βρίσκεται σήμερα σε αναβρασμό, με τους νέους σε διάφορες χώρες να διαδηλώνουν στους δρόμους. Κοινός παρονομαστής αυτών των κινημάτων διαμαρτυρίας είναι η πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις τους απέτυχαν είτε να εξασφαλίσουν ευημερία είτε να τη διανείμουν δίκαια. Το πρόβλημα είναι ταυτόχρονα οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό, και δεν αφορά αποκλειστικά τη νεότερη γενιά.

Οι ποικίλες ρίζες αυτής της δυσαρέσκειας, σε συνδυασμό με τη διαφαινόμενη εκλογική προέλαση της ακροδεξιάς σε σειρά επικείμενων αναμετρήσεων στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθιστούν επιτακτική την ανανέωση της προοδευτικής πολιτικής. Όπως επισημαίνουν στο Social Europe ο πρώην Επίτροπος της ΕΕ και γενικός γραμματέας του Ιδρύματος Ευρωπαϊκών Προοδευτικών Μελετών (FEPS), Λάζλο Άντορ, και η οικονομολόγος του ιδρύματος, Άννα Κολεσνιτσένκο, η οικονομική δημοκρατία —δηλαδή η ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων στην ιδιοκτησία και στη λήψη αποφάσεων των επιχειρήσεων— προσφέρει μια κρίσιμη απάντηση τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.

Αν και εκ πρώτης όψεως μοιάζει παράδοξο, ο βασικότερος λόγος προώθησης της οικονομικής δημοκρατίας στην ΕΕ σήμερα είναι οικονομικός. Παρότι δεν αποτελεί πανάκεια για κάθε αδυναμία των ευρωπαϊκών οικονομιών, μελέτες δείχνουν ότι η συμμετοχή των εργαζομένων στην ιδιοκτησία βελτιώνει τις επιδόσεις των εταιρειών σε αποδόσεις και βιωσιμότητα. Σε αντίθεση με τη βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπική λογική των εισηγμένων στο χρηματιστήριο επιχειρήσεων, όσες ανήκουν στους εργαζομένους επενδύουν σε μακροπρόθεσμους στόχους, καινοτομούν περισσότερο και αντέχουν καλύτερα στις οικονομικές υφέσεις.

Πέρα από την κοινωνική δικαιοσύνη, τα τελευταία χρόνια έχει ανακύψει στην Ευρώπη και ζήτημα οικονομικής ασφάλειας γύρω από τη διαδοχή στις μικρομεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις. Καθώς οι ιδρυτές τους συνταξιοδοτούνται, τα παιδιά τους συχνά δεν επιθυμούν να αναλάβουν τη διοίκηση και προτιμούν να τις πουλήσουν σε ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια ή σε μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους, πολλοί εκ των οποίων είναι αμερικανικοί.

Η δικαιότερη φορολογία είναι αναγκαία, αλλά εξίσου μεγάλη προσοχή απαιτείται στον τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και στο ποιος κατέχει τα παραγωγικά μέσα. Η εκτόξευση των ανισοτήτων τα τελευταία 40 χρόνια τροφοδοτήθηκε κυρίως από την άνιση κατανομή της ιδιοκτησίας, αφού οι πλουσιότεροι αυξάνουν την περιουσία τους πρωτίστως από την άνοδο της αξίας περιουσιακών στοιχείων —όπως τα ακίνητα και οι μετοχές— και από τα μερίσματα, παρά από τους μισθούς. Ο διαμοιρασμός της εταιρικής ιδιοκτησίας ανοίγει αυτή την πηγή πλούτου σε πολύ περισσότερους εργαζομένους.

Η μεταρρύθμιση της οικονομικής διακυβέρνησης έχει και σαφές πολιτικό διακύβευμα. Σε ολοένα και περισσότερες χώρες, εθνικιστικές και αυταρχικές δυνάμεις εμφανίζονται ως σωτήρες των Ευρωπαίων, κερδίζοντας επιρροή ιδίως στους νέους. Η οικονομική στασιμότητα και η συγκέντρωση πλούτου καθιστούν τους πολίτες ευάλωτους στα άκρα, καθώς η ακροδεξιά επενδύει στον φόβο. Δεκαετίες νεοφιλελευθερισμού αποδυνάμωσαν τα συνδικάτα και διέρρηξαν τους κοινωνικούς δεσμούς, αφήνοντας τον καθένα μόνο απέναντι στα προβλήματά του — φαινόμενο εντονότερο στις ΗΠΑ, αλλά με αισθητή επιδείνωση και στην Ευρώπη.

Η απάντηση δεν βρίσκεται σε αυταρχικούς σωτήρες, αλλά σε περισσότερη δημοκρατία: συνελεύσεις πολιτών, ανοιχτή νομοθέτηση, σχολεία που διαμορφώνουν ενεργούς πολίτες αντί για υπάκουους εργαζομένους και ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση των επιχειρήσεων, με λόγο τόσο στις αποφάσεις του κλάδου τους όσο και στη συνολική οικονομική πολιτική. Για να αποδώσει καρπούς, η ιδιοκτησία από τους εργαζομένους πρέπει να συνοδεύεται από εξουσία λήψης αποφάσεων· διαφορετικά περιορίζεται σε επιμερισμό του οικονομικού ρίσκου. Η συμμετοχή στις αποφάσεις δίνει στους εργαζομένους έλεγχο πάνω στην εργασία και την εταιρεία τους, καλλιεργώντας συλλογική ευθύνη αντί για αδυναμία.