Εκπαιδευτικό χάσμα και ανισότητες - γιατί μένουν πίσω όσοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για επαγγελματική κατάρτιση

Όσοι χρειάζονται μια δεύτερη ευκαιρία στην εκπαίδευση φαίνεται να έχουν τις μικρότερες πιθανότητες να την αποκτήσουν, δείχνουν τα στοιχεία του ΟΟΣΑ για την πρόσβαση στη μάθηση.

Το χάσμα πρόσβασης στη μάθηση θέτει υπό αμφισβήτηση τα σχέδια της ΕΕ για την επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού της

Καθώς οι ενήλικοι με περιορισμένες δεξιότητες – όπως χαμηλές επιδόσεις ανάγνωσης – συμμετέχουν πολύ πιο αραιά σε προγράμματα κατάρτισης σε σύγκριση με όσους έχουν υψηλό γραμματισμό, δημιουργείται ένα εκπαιδευτικό χάσμα που θέτει υπό αμφισβήτηση τα σχέδια της Ευρώπης για την επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού της.

Η δυσκολία είναι ήδη ορατή στους μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στην ανάλυση της Κομισιόν για την PISA 2025, το 33,9% των μαθητών στην ΕΕ έχει χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά, το 31,3% στην ανάγνωση και το 25,9% στις φυσικές επιστήμες, με την Ένωση να απομακρύνεται από τον στόχο του 2030 για λιγότερο από 15% σε κάθε τομέα. Επίσης, σύμφωνα με την Κομισιόν, το 43% των 13χρονων και 14χρονων υπολείπεται στις βασικές ψηφιακές δεξιότητες.

Το να μεγαλώνουν με συνδεδεμένες συσκευές δεν εξοπλίζει αυτομάτως τα παιδιά ώστε να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά την τεχνολογία. Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τις Βασικές Δεξιότητες, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025, επιδιώκει να αντιμετωπίσει αυτές τις αδυναμίες. Όπως τόνισε ο ιρλανδός υπουργός, σημαντική είναι όχι μόνο η συμμετοχή αλλά και η διατήρηση των ενηλίκων στην εκπαίδευση.

Όπως σημειώνει το EUPerspectives, η εγγραφή σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Οι συμμετέχοντες πρέπει να είναι σε θέση να συνεχίσουν παράλληλα με τις εργασιακές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις, ιδίως όταν επιστρέφουν στην εκπαίδευση έπειτα από μακρά απουσία.

Το εκπαιδευτικό χάσμα αφορά τόσο τα επίπεδα εκπαίδευσης όσο και τα επίπεδα δεξιοτήτων. Στο σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ, μόλις το 26% των ενηλίκων 25 – 65 ετών με χαμηλό επίπεδο γραμματισμού (μέχρι επίπεδο 1) συμμετείχε σε τυπική ή μη τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση μέσα στους τελευταίους δώδεκα μήνες, σε σύγκριση με το 70% όσων διέθεταν υψηλό επίπεδο γραμματισμού (επίπεδο 4 και άνω).

Όσοι διαθέτουν πιο περιορισμένες δεξιότητες κινδυνεύουν να μείνουν ακόμα πιο πίσω, καθώς οι ευκαιρίες μάθησης απευθύνονται δυσανάλογα σε άτομα που είναι ήδη καλύτερα προετοιμασμένα να τις αξιοποιήσουν.

Η έρευνα του ΟΟΣΑ για τις δεξιότητες των ενηλίκων, που διεξήχθη το 2023 και δημοσιεύτηκε το 2024, έδειξε ότι το 26% των ενηλίκων στις συμμετέχουσες χώρες και οικονομίες του Οργανισμού είχε χαμηλό επίπεδο γραμματισμού και το 25% είχε χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων στην αριθμητική.

Η πρόσβαση εξαρτάται τόσο από τις πρακτικές συνθήκες όσο και από την εκπαιδευτική ικανότητα. Ο ΟΟΣΑ προσδιορίζει τις επαγγελματικές υποχρεώσεις, τις οικογενειακές ευθύνες και το κόστος ως σημαντικά εμπόδια στην κατάρτιση. Ένα μάθημα δεν μπορεί να βοηθήσει κάποιον που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα ή δεν μπορεί να βρει χρόνο για να το παρακολουθήσει. Σύμφωνα με τον Οργανισμό, οι μισοί ενήλικοι κατά μέσο όρο ούτε συμμετείχαν ούτε ήθελαν να συμμετάσχουν σε μάθηση τον τελευταίο χρόνο, ενώ στις χώρες όπου η συμμετοχή μειώνεται είναι πιθανότερο να έχει μειωθεί και ο γραμματισμός,