Η μεγάλη ρευστοποίηση: από την κρίση του συριζα στα κόμματα υπό εξαφάνιση

Αν δει κανείς προσεκτικά τις τελευταίες δημοσκοπήσεις δεν προκύπτει απλώς ότι ορισμένα κόμματα χάνουν δυνάμεις. Προκύπτει κάτι βαθύτερο: η επιτάχυνση μιας διαδικασίας ρευστοποίησης του μεσαίου και μικρού κομματικού χώρου, με αποτέλεσμα το πολιτικό σύστημα να τείνει εκ νέου προς μεγαλύτερη συγκέντρωση, αλλά χωρίς να έχει ακόμη διαμορφωθεί ο τελικός πόλος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.

Τον ρόλο αυτό φαίνεται να τον διεκδικεί με αξιώσεις η ΕΛΑΣ, η οποία, σύμφωνα πάντα με τις δημοσκοπήσεις, παίρνει σημαντικό προβάδισμα από το ΠΑΣΟΚ που εξακολουθεί να υποχωρεί. Από εκεί και πέρα η εικόνα ρευστοποίησης αφορά με διαφορετικούς όρους τον ΣΥΡΙΖΑ, την Πλεύση Ελευθερίας, τη Νίκη, τη Νέα Αριστερά και τους Δημοκράτες-Προοδευτικό Κέντρο.

Από την άλλη υπάρχουν και κόμματα, όπως για παράδειγμα η Νίκη που οι δημοσκοπήσεις τη φέρνουν εκτός Βουλής στην επόμενη κάλπη, αλλά και η Πλεύση Ελευθερίας που φαίνεται ότι έχει υποστεί μεγάλες δημοσκοπικές απώλειες τους τελευταίους μήνες. Απ’ αυτά τα δύο κόμματα φαίνεται να κερδίζει αρκετά, ένα νέο κόμμα, το Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι απλώς η δημοσκοπική του υποχώρηση. Είναι ότι δείχνει να έχει χάσει τον βασικό λόγο ύπαρξης που είχε την περίοδο της κρίσης. Για πρώτη φορά μετά το 2012, σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του δεν αντιμετωπίζει το κόμμα ως τον φυσικό εκφραστή της προοδευτικής παράταξης. Αυτό αποτυπώνεται σε τρία επίπεδα: στην αδυναμία του να εμφανιστεί ως βασικός αντίπαλος της κυβέρνησης, στις διαρροές προς την ΕΛΑΣ και το θλιβερό σκηνικό διάλυσης που εμφανίζει το τελευταίο διάστημα, καθώς και στην κρίση πολιτικής ηγεσίας που βιώνει το κόμμα εδώ και τρία χρόνια – μετά την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα το καλοκαίρι του 2023.

Η Πλεύση Ελευθερίας ήταν ίσως ο μεγαλύτερος ωφελημένος της κρίσης του ΣΥΡΙΖΑ. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου αξιοποίησε τη φθορά των παραδοσιακών κομμάτων της αντιπολίτευσης, αλλά και τη δυναμική που δημιούργησε η υπόθεση των Τεμπών.

Κάπως έτσι και ειδικά μετά την είσοδο στον πολιτικό στίβο του κόμματος της Μαρίας Καρυστιανού, η Πλεύση Ελευθερίας φαίνεται ότι ξέμεινε από δυνάμεις και άρχισε να υποχωρεί. Η πτώση του κόμματος είναι αξιοσημείωτη, αρκεί να αναλογιστεί κανείς πως πριν από ένα χρόνο φλέρταρε δυνατά έως και με την τρίτη θέση -πίσω από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ- ενώ τώρα έχει κατρακυλήσει στην έβδομη.

Η Νίκη αποτέλεσε στις ευρωεκλογές και στις εθνικές εκλογές έναν σημαντικό υποδοχέα συντηρητικής και θρησκευτικής ψήφου διαμαρτυρίας. Ωστόσο η δυναμική αυτή δείχνει να εξαντλείται. Οι αιτίες είναι πολλές, οφείλεται κυρίως στον ανταγωνισμό που παρατηρείται στα δεξιά της ΝΔ. Από τη μια ο Βελόπουλος, απ’ την άλλη το κόμμα της Αφροδίτης Λατινοπούλου που οι δημοσκοπήσεις το θέλουν εντός Βουλής, οδήγησαν στη συρρίκνωση της Νίκης.

Από την άλλη είναι σαφές πως ένα κόμμα διαμαρτυρίας χρειάζεται συνεχή πολιτική τροφοδότηση για να διατηρεί υψηλές επιδόσεις. Όταν η πολιτική σύγκρουση μεταφέρεται σε άλλα πεδία (ακρίβεια, οικονομία, διαφθορά), δυσκολεύεται να διατηρήσει τη δυναμική του.

Από την άλλη εξακολουθεί να απευθύνεται στο ίδιο ακροατήριο με τον ΣΥΡΙΖΑ και σε ένα μεγάλο βαθμό και μ’ εκείνο της ΕΛ.Α.Σ., κατά συνέπεια προσπαθεί να ελιχθεί προτάσσοντας ένα πιο παραδοσιακό, ριζοσπαστικό λόγο, που θα την κάνει να διαφέρει από τους ανωτέρω σχηματισμούς.

Η δημιουργία των Δημοκρατών αποτέλεσε την πιο ηχηρή απόπειρα δημιουργίας νέου πολιτικού φορέα μετά τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ. Παρά τη μεγάλη προσωπική αναγνωρισιμότητα του Στέφανου Κασσελάκη, το νέο κόμμα δεν έχει ακόμη καταφέρει να αποκτήσει σταθερή εκλογική βάση.