Ημέρα ίσων αμοιβών: aπό σήμερα οι γυναίκες στην ευρώπη δουλεύουν «δωρεάν» – τι ισχύει στην ελλάδα
Η φετινή 20ή Νοεμβρίου έχει οριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως Ευρωπαϊκή Ημέρα Ίσων Αμοιβών, το σημείο του έτους από το οποίο οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, παύουν συμβολικά να αμείβονται σε σύγκριση με τους άνδρες. Τις επόμενες έξι περίπου εβδομάδες, με άλλα λόγια, εργάζονται χωρίς αντίκρισμα.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, το χάσμα στις ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές ανδρών και γυναικών στην ΕΕ διαμορφώθηκε στο 11,1% το 2024, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί. Πέρυσι η ίδια ημέρα έπεφτε στις 17 Νοεμβρίου, με το χάσμα στο 12%. Η πρόοδος είναι πραγματική αλλά αργή.
Όπως σημείωσε την εβδομάδα αυτή η Επίτροπος Ισότητας Χάτζα Λαμπίμπ, με τον σημερινό ρυθμό το χάσμα θα κλείσει γύρω στο 2054, σχεδόν έναν αιώνα μετά τη Συνθήκη της Ρώμης που κατοχύρωσε την ίση αμοιβή.
Στην Ελλάδα η εικόνα είναι λιγότερο ενθαρρυντική. Η ΕΛΣΤΑΤ παρουσίασε για πρώτη φορά ειδική έκθεση για το χάσμα αμοιβών ανδρών και γυναικών στις αρχές του 2026, με έτος αναφοράς το 2024 και χρονοσειρά από το 2022. Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι ωριαίες αποδοχές των γυναικών ήταν το 2024 χαμηλότερες κατά 13,4% από εκείνες των ανδρών, ποσοστό σχεδόν ίδιο με το 13,6% του 2023 και το 13,4% του 2022. Σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή τάση, δηλαδή, το ελληνικό χάσμα μένει ουσιαστικά στάσιμο και πάνω από τον μέσο όρο της Ένωσης. Τα στοιχεία αφορούν επιχειρήσεις με δέκα ή περισσότερους εργαζόμενους και δεν περιλαμβάνουν τη δημόσια διοίκηση. Τα επόμενα στοιχεία για το 2025 αναμένονται στις αρχές του 2027.
Μια εικόνα για το μισθολογικό χάσμα στον ιδιωτικό τομέα δίνουν τα μηνιαία στοιχεία του e – ΕΦΚΑ για την απασχόληση μισθωτών ασφαλισμένων ιδιωτικού δικαίου. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία (Απρίλιος 2026), ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης για τους άντρες είναι 1.463 ευρώ μικτά, και στις γυναίκες 1.312 μικτά. Πρόκειται για μια ψαλίδα 151 ευρώ τον μήνα ή 2.094 ευρώ τον χρόνο (για 14 μισθούς). Με άλλα λόγια οι ελληνίδες εργαζόμενες έχουν ήδη ξεκινήσει να δουλεύουν τζάμπα πριν τα μέσα Νοεμβρίου, τουλάχιστον πέντε μέρες νωρίτερα από τον μέσο όρο των Ευρωπαίων ομολόγων τους.
Το μισθολογικό χάσμα είναι μόνο μία όψη. Η Ελλάδα είχε το 2024 το δεύτερο μεγαλύτερο χάσμα απασχόλησης ανδρών και γυναικών στην ΕΕ, 18,8 ποσοστιαίες μονάδες, πίσω μόνο από την Ιταλία, χωρίς καμία βελτίωση σε σχέση με το 2014. Στον Δείκτη Ισότητας των Φύλων 2025 του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), η χώρα συγκεντρώνει 57 μονάδες στις 100 και βρίσκεται στην 22η θέση μεταξύ των 27.
Το βασικό εργαλείο της ΕΕ για να επιταχυνθεί η σύγκλιση είναι η οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια, που υιοθετήθηκε το 2023. Η οδηγία απαγορεύει τις ρήτρες μυστικότητας για τους μισθούς στις συμβάσεις, δίνει στους υποψηφίους το δικαίωμα να γνωρίζουν το εύρος αποδοχών μιας θέσης πριν από τη συνέντευξη και ενισχύει τη θέση των συνδικάτων στη διαπραγμάτευση. Η προθεσμία ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο έληξε στις 7 Ιουνίου 2026.
Παρ’ όλα αυτά, βάσει την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), μόνο έξι κράτη μέλη την έχουν ενσωματώσει: η Ιταλία, η Μάλτα, η Λιθουανία, η Ελλάδα, η Σλοβακία και η Ισπανία. Στην Ελλάδα ο νόμος ισχύει από την 1η Νοεμβρίου. Οι υπόλοιπες 21 χώρες καθυστερούν, και από τις 15 με χάσμα πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μόνο δύο έχουν προχωρήσει στην ενσωμάτωση. Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η Ελλάδα ανήκει σε αυτή τη μικρή ομάδα.
Το διακύβευμα μετριέται και σε ευρώ. Έρευνα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Συνδικάτων (ETUI) εκτιμά ότι η μέση εργαζόμενη στην ΕΕ θα κέρδιζε 672 ευρώ τον χρόνο από την εφαρμογή της οδηγίας, εφόσον το μισθολογικό χάσμα υποχωρούσε στο 10% από 11,1%. . Η ETUC ζητά από την Επιτροπή να κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει κατά των χωρών που δεν έχουν συμμορφωθεί, με αφορμή και τη σύνοδο των υπουργών Ισότητας της ΕΕ στην Ιρλανδία στις 22 και 23 Νοεμβρίου.
