Ανάμεσα στους χάρτες και τις κάλπες: η ευρώπη μπροστά σε μια νέα ιστορική στροφή

Οι νέοι αυτοί χάρτες δεν αποτελούν απλώς μια γεωγραφική ή διοικητική αποτύπωση. Θα παρουσιάζουν τα προσαρτημένα ουκρανικά εδάφη ως αναπόσπαστο τμήμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, αποτυπώνοντας στον χάρτη τις εδαφικές διεκδικήσεις και την κατοχή ως δεδομένο.

Σύμφωνα με ένα άρθρο του πολιτικού επιστήμονα Ιβάν Κράστεβ στους Financial Times, η σύμπτωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα άνοδο των εθνικιστικών και ακροδεξιών δυνάμεων και με μια σταδιακή αποδυνάμωση της ιστορικής μνήμης που για δεκαετίες διαμόρφωνε την ευρωπαϊκή πολιτική.

Η ενθουσιώδης συμμετοχή των ψηφοφόρων, που πλησίασε το 80%, έφερε αναπόφευκτα στο νου την πτώση του Τείχους του Βερολίνου πριν από τέσσερις δεκαετίες.

Η Σαξονία-Άνχαλτ, βέβαια, δεν είναι ολόκληρη η Γερμανία. Με περίπου δύο εκατομμύρια κατοίκους, δεν αντιπροσωπεύει καν το σύνολο της παλιάς Ανατολικής Γερμανίας. Ωστόσο, το αποτέλεσμα επιτρέπει ένα ευρύτερο συμπέρασμα: τα διδάγματα του 20ού αιώνα φαίνεται να χάνουν σταδιακά τη δύναμή τους να διαμορφώνουν την ευρωπαϊκή πολιτική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ηλικιωμένοι ψηφοφόροι — εκείνοι που έζησαν υπό το παλιό καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας — ήταν λιγότερο πιθανό να ψηφίσουν την AfD. Αυτό δείχνει ότι η άνοδος της ακροδεξιάς δεν εξηγείται μόνο από τη νοσταλγία για ένα αυταρχικό παρελθόν.

Αυτό που πολλοί ψηφοφόροι της AfD θέλουν να αντιστρέψουν δεν είναι η κατάρρευση του παλιού καθεστώτος, αλλά μια άλλη εξέλιξη των τελευταίων δεκαετιών: από το 1989, ένας στους τέσσερις κατοίκους της περιοχής έχει φύγει. Η δημογραφική συρρίκνωση και η αίσθηση εγκατάλειψης έχουν δημιουργήσει την αγωνία ότι ο τόπος τους χάνεται.

Κάπως έτσι διαμορφώνεται ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό παράδοξο. Οι φιλελεύθεροι φοβούνται ότι χάνουν τη δημοκρατία τους, ενώ οι εθνικιστές φοβούνται ότι χάνουν τον πολιτισμό τους. Και οι δύο πλευρές, από διαφορετική αφετηρία, αισθάνονται ότι απειλούνται.

Κι όμως, η εικόνα της Ευρώπης δεν είναι αποκλειστικά αυτή της ανόδου του ευρωσκεπτικισμού. Το 74% των Ευρωπαίων που συμμετείχαν στη δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου δήλωσαν ότι η χώρα τους ωφελείται από την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο υποστήριξης από το 1983.

Το κίνητρο είναι απλό: όλοι θέλουν να διασφαλίσουν ότι, αν τα πράγματα πάνε στραβά, θα πληρώσουν το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

Η Ρωσία θα περάσει το 2027 τυπώνοντας χάρτες, ενώ η Ευρώπη θα το περάσει τυπώνοντας ψηφοδέλτια.