Το διαχρονικό πρόβλημα της αστυνομικής ατιμωρησίας ι

Περιστατικά βίας και αυθαιρεσίας στα σώματα ασφαλείας, με αύξηση 50% μέσα στο 2025, και προβληματικές πειθαρχικές έρευνες διαπιστώνει η νέα, ετήσια έρευνα του Συνηγόρου του Πολίτη που δημοσιεύτηκε προ ημερών.

Και φυσικά ο Συνήγορος του Πολίτη δεν είναι ο μόνος φορέας που έχει θέσει επανειλημμένα το πρόβλημα των ανεπαρκών πειθαρχικών ερευνών της αστυνομίας. Στην μεροληψία των ερευνών αυτών έχει ασκήσει κριτική ήδη από το 1993 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων, καθώς και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Human Rights Watch και το Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι.

Παρόμοιες επισημάνσεις έκανε το 2013 ο Επίτροπος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης, παραπέμποντας μάλιστα σε σύστασή του από το 2009 για τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ένας ανεξάρτητος μηχανισμός διερεύνησης της αστυνομικής αυθαιρεσίας.

Και φυσικά το ΕΔΔΑ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) στις αποφάσεις του για πολλές προσφυγές θυμάτων αστυνομικής βίας έχει σημειώσει ότι η ΕΛ.ΑΣ. δεν διερεύνησε επαρκώς τις καταγγελίες και επέβαλε τόσο ελαφρές πειθαρχικές ποινές που δεν λειτουργούν αποτρεπτικά. Η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, δηλαδή το αρμόδιο όργανο που απαρτίζεται από τους υπουργούς Εξωτερικών και επιτηρεί την εφαρμογή των αποφάσεων του ΕΔΔΑ, έχει πολλές φορές επισημάνει την ανάγκη δημιουργίας μιας ανεξάρτητης και αποτελεσματικής διαδικασίας πειθαρχικής διερεύνησης.

Γιατί, θα αναρωτηθεί κανείς, να μας απασχολούν τόσο οι πειθαρχικές έρευνες, από τη στιγμή που έτσι κι αλλιώς, για τα σοβαρά αδικήματα όπως είναι οι δολοφονίες, τα βασανιστήρια, οι σωματικές βλάβες, οι αστυνομικοί υπόκεινται ούτως ή άλλως στη δικαιοδοσία του εισαγγελέα, όπως όλοι μας;

Η λειτουργία του Συνηγόρου του Πολίτη ως ΕΜΗΔΙΠΑ (Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας), που νομοθετήθηκε το 2016, υποτίθεται ότι ήρθε να καλύψει αυτό το κενό.

Με τούτα και με κείνα, ο ΕΜΗΔΙΠΑ ξεκίνησε να λειτουργεί το 2017. Τι κάνει έκτοτε; Ελέγχει τις πειθαρχικές έρευνες της ΕΛ.ΑΣ, είτε αυτές που η ίδια του υποβάλλει είτε αυτές που της παραγγέλνει ο ίδιος, μετά από καταγγελίες. Επισημαίνει τις παραλείψεις της, ζητάει να διορθωθούν κι αν η ΕΛ.ΑΣ δεν ανταποκριθεί, στέλνει τους φακέλους στον υπουργό. Και κάθε χρόνο βγάζει μια έκθεση, στην οποία καταγράφει τα περιστατικά και στηλιτεύει την πλημμελή ανταπόκριση των αρχών.

Και πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς; Θα βάζαμε μια ανεξάρτητη αρχή να απονέμει ποινές σε αστυνομικούς, βάσει του εσωτερικού πειθαρχικού δικαίου της αστυνομίας; Κι αν ο υπουργός δεν κάνει καλά τη δουλειά του ως πειθαρχικός προϊστάμενος; Θα τον τιμωρεί ο Συνήγορος του Πολίτη;

Η θέσπιση του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας μπορεί να ικανοποιεί στα χαρτιά τα αιτήματα του Συμβουλίου της Ευρώπης αλλά δεν έχει, μέχρι στιγμής, την παραμικρή επίπτωση στην ατιμωρησία της αστυνομικής αυθαιρεσίας, όπως δείχνουν άλλωστε και τα ίδια τα στοιχεία του Συνηγόρου του Πολίτη.

Όχι ακριβώς. Η καταγραφή του φαινομένου από τον Συνήγορο, το γεγονός ότι έχουμε μια εικόνα της αστυνομικής αυθαιρεσίας και ατιμωρησίας, έχει σημασία. Αν μη τι άλλο, τροφοδοτεί τον δημόσιο διάλογο ― τέτοιος που είναι.