Πώς φτάσαμε στα υπερμεγέθη πρωτογενή πλεονάσματα - ο ρόλος του πληθωρισμού και... τα νοικοκυριά σε απόγνωση

Ο πληθωρισμός επηρεάζει καθοριστικά τη σχέση δημόσιων εσόδων και δαπανών, λειτουργώντας με τρόπο που, ενώ επιβαρύνει τους πολίτες, ενισχύει σημαντικά τα δημόσια ταμεία και βελτιώνει τους δημοσιονομικούς δείκτες

Τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα δεν είναι απλώς ένας αριθμός, αλλά ένα δομικό στοιχείο της δημοσιονομικής πολιτικής.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat η Ελλάδα κατέγραψε συνολικό πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ, πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος 146,1% του ΑΕΠ. Η χώρα μας έχει το υψηλότερο πρωτογενές πλεόνασμα μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ (μέσος όρος -1,2% ΑΕΠ) αλλά και το υψηλότερο χρέος στην ΕΕ (μέσος όρος 81,7% ΑΕΠ).

Η Ελλάδα κατάφερε να πετύχει υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα στην περίοδο των μνημονίων και συνεχίζει, όχι μόνο να το διατηρεί, αλλά και να το αυξάνει.

Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ αναλύει του μακροοικονομικούς δείκτες και τα μεγέθη της ελληνικής οικονομίας παρουσιάζοντας αρχικά τη γενική εικόνα των δημοσίων εσόδων, των πρωτογενών δαπανών και του πρωτογενούς αποτελέσματος το 2019 και το 2025.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα επιμέρους στοιχεία των δημοσίων εσόδων και των πρωτογενών δαπανών.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΕΝΑ τα έσοδα από τον ΦΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 1,2 μονάδες ΑΕΠ (8,1 δισ. ευρώ σε ονομαστικούς όρους) και τα έσοδα από φόρους εισοδήματος και περιουσίας κατά 2 μονάδες ΑΕΠ (10,6 δισ. ευρώ σε ονομαστικούς όρους). Αντίθετα, τα έσοδα από ασφαλιστικές εισφορές έχουν μειωθεί κατά 1,3 μονάδες ΑΕΠ (αλλά έχουν αυξηθεί σε ονομαστικούς όρους κατά 5,8 δισ. ευρώ).

Ένα ακόμα σκέλος που περνά από το μικροσκόπιο της ανάλυσης αφορά την πλευρά των δαπανών και συγκεκριμένα τις δημόσιες επενδύσεις, τις αμοιβές δημοσίων υπαλλήλων και τις κοινωνικές παροχές.

Όπως και στην περίπτωση των δημοσίων εσόδων, έτσι και στις πρωτογενείς δαπάνες υπάρχει αλλαγή στη σύνθεση. Οι δημόσιες επενδύσεις έχουν αυξηθεί κατά 2,3 μονάδες ΑΕΠ (7,3 δισ. ευρώ σε ονομαστικούς όρους) οι αμοιβές δημοσίων υπαλλήλων μειώθηκαν κατά 1,6 μονάδες ΑΕΠ (αύξηση 3,31 δισ. ευρώ σε ονομαστικούς όρους) και οι κοινωνικές παροχές μειώθηκαν κατά 2,2 μονάδες ΑΕΠ (αύξηση 8 δισ. ευρώ σε ονομαστικούς όρους).

Στο μεταξύ, το δημόσιο χρέος έχει καταγράψει εντυπωσιακή μείωση 37,1 μονάδων ως ποσοστό του ΑΕΠ. Ωστόσο, αυτή η μείωση δεν οφείλεται στην μείωση του χρέους, το οποίο όπως φαίνεται έχει αυξηθεί κατά 23,7 δισ. ευρώ, αλλά στην ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ, εξαιτίας κυρίως του πληθωρισμού.