Πώς τα drones της frontex αυξάνουν τις παράνομες επαναπροωθήσεις στις θάλασσες της εε

Μια ανησυχητική συσχέτιση μεταξύ της παράλληλης αύξησης της χρήσης των εναέριων μέσων (αεροσκάφη ή drones) από τη Frontex με τις επιβεβαιωμένες παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών εντοπίζει νέα έρευνα του εργαστηρίου LIMINAL, στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια στην Ιταλία, με τίτλο “Aerial Bordering: The Role of Frontex’s Aerial Surveillance in the Central Mediterranean Pushback Machine”.

Η έρευνα του LIMINAL μελέτησε 611 επιβεβαιωμένες παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών μεταξύ Αυγούστου 2018 και Οκτωβρίου 2024. Πρόκειται για βάρκες που αναχαιτίστηκαν, εξαναγκάζοντας συνολικά 33.107 επιβάτες σε επιστροφή στη Λιβύη ή την Τυνησία. Οι εκτιμήσεις αυτές για τις λέμβους και τους επιβάτες θεωρούνται πολύ λιγότερες των πραγματικών, καθώς η αδιαφάνεια και η απουσία δεδομένων δεν επιτρέπουν πλήρη εποπτεία του φαινομένου.

Παράλληλα και σε αντιπαραβολή, καταγράφονται οι ώρες πτήσεις των εναέριων μέσων της Frontex.

Ο συσχετισμός μεταξύ αυτών των δύο καταγραφών αποκαλύπτει ένα ανησυχητικό μοτίβο: όσο περισσότερα εναέρια μέσα τίθενται σε λειτουργία, με τον ίδιο ρυθμό φαίνονται να αυξάνονται οι παράνομες επαναπροωθήσεις.

Τα στοιχεία αντλήθηκαν κυρίως από την ίδια τη Frontex με αιτήματα στη βάση του δικαιώματος πρόσβασης στη δημόσια πληροφορία και συγκεκριμένα από το πρότυπο σύστημα Joint Operation Report Application (JORA) για την περίοδο από το 2016 ως το 2025 (με μικρά κενά σε στιγμές του 2021 και 2023).

Η ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή προέβαλλε ισχυρές αντιστάσεις σε αυτά τα αιτήματα. Τα δεδομένα της περιόδου 2023-2025 που παρέδωσε στο LIMINAL είχαν υποστεί τόσες διαγραφές πληροφοριών που πρακτικά δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Το κενό μέχρι τον Οκτώβριο του 2024 καλύφθηκε από στοιχεία που περιέχονταν σε διαρροές από την ευρωπαϊκή στρατιωτική επιχείρηση EUNAVFOR MED IRINI.

Σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, το 2021, το έτος δηλαδή για το οποίο υπάρχουν τα πληρέστερα δεδομένα, μόνο το 5% των θαλάσσιων επιχειρήσεων που εκκίνησαν με εντοπισμό λέμβου από εναέριο μέσο της Frontex (αεροσκάφος ή drone) κατέληξε σε διάσωση.

Η αιτιολογία που έδωσε η Frontex για αυτό το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό είναι ότι η εναέρια παρακολούθηση δεν αφορά μόνο τον έλεγχο των συνόρων, αλλά και άλλες δραστηριότητες, όπως την εποπτεία των πρακτικών στην αλιεία. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο έλεγχος των συνόρων αφορά το 95% της συνολικής δραστηριότητας των εναέριων μέσων. Κοινώς, μόνο το 5% του 95% του εναέριου έργου της Frontex κατέληξε σε διάσωση.

Ακόμα πιο χαμηλό είναι το ποσοστό στο οποίο η διάσωση αυτή, στη ζώνη της Κεντρικής Μεσογείου, οδήγησε σε αποβίβαση των επιβατών της λέμβου στην Ιταλία και τη Μάλτα. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της Frontex που μελέτησε το εργαστήριο, αυτό έγινε μόνο στο 2% των περιπτώσεων από το 2016 ως το 2023.

Παράλληλα, η έρευνα του LIMINAL εντόπισε ένα μοτίβο μέσα από το οποίο τα εναέρια μέσα οδηγούν στις αυξημένες επαναπροωθήσεις.