←
Πολυτεχνείο: οι νεκροί που ενοχλούν και η ιστορία που δεν ξαναγράφεται

Πολυτεχνείο: οι νεκροί που ενοχλούν και η ιστορία που δεν ξαναγράφεται

Χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά
Κοινοποίηση Tweet

Κάθε Νοέμβριο, σχεδόν με θρησκευτική ευλάβεια, επανέρχεται η ίδια συζήτηση. Υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο; Ήταν μέσα ή έξω από το κτίριο; Πόσοι ήταν τελικά; Έριξε η εξέγερση τη Χούντα; Μήπως όλα αυτά είναι ένας τεράστιος μύθος που κατασκευάστηκε μετά το 1974; Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πως, πενήντα τρία χρόνια μετά, υπάρχουν ακόμη πολιτικά πρόσωπα που θεωρούν αναγκαίο να αναμετρηθούν με τα γεγονότα του Νοεμβρίου του 1973. Όχι απαραίτητα για να τα μελετήσουν, αλλά για να περιορίσουν την ιστορική και πολιτική σημασία τους.

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Και δεν περιορίζεται σε περιθωριακούς νοσταλγούς της δικτατορίας. Κατά καιρούς, αντίστοιχες τοποθετήσεις έχουν ακουστεί από στελέχη που κατέλαβαν υπουργικές θέσεις, από εκπροσώπους της κοινοβουλευτικής Δεξιάς και από πολιτικούς της ακροδεξιάς. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα επιχειρήματα παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτα. Αλλάζουν μόνο οι εκφραστές τους και όχι το περιεχόμενο.

Δηλαδή, τί ακριβώς σημαίνει ότι ένας άνθρωπος σκοτώθηκε στην Πατησίων, στη Στουρνάρη ή σε κάποιον άλλο δρόμο της Αθήνας; Ότι δεν υπήρξε θύμα της καταστολής; Η Ιστορία δεν γράφεται με τέτοιου είδους γεωγραφικά τεχνάσματα.

Ευτυχώς, για όποιον ενδιαφέρεται πραγματικά να μάθει τι συνέβη, υπάρχουν στοιχεία. Το πόρισμα του εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά, τον Οκτώβριο του 1974, κατέγραψε 18 επώνυμους νεκρούς και στοιχεία για άλλους 16 ανώνυμους, διακρίνοντας διαφορετικούς βαθμούς τεκμηρίωσης. Στη δίκη του Πολυτεχνείου το 1975 τεκμηριώθηκαν 24 θάνατοι. Αργότερα, η ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών συνέβαλε καθοριστικά στην καταγραφή και την ταυτοποίηση των θυμάτων.

Ανάμεσά τους ο 17χρονος Διομήδης Κομνηνός, που σκοτώθηκε στις 16 Νοεμβρίου, ο 26χρονος Μιχάλης Μυρογιάννης, που έπεσε νεκρός στις 18 Νοεμβρίου, και ο πεντάχρονος Δημήτρης Θεοδωράς, που χτυπήθηκε θανάσιμα κατά την καταστολή. Δεν πρόκειται για αφηρημένους αριθμούς. Πρόκειται για ανθρώπους με ονόματα, ηλικίες, οικογένειες και ζωές που διακόπηκαν βίαια.

Ένα ακόμη αγαπημένο επιχείρημα του αναθεωρητισμού είναι ότι η εξέγερση αφορούσε μια μικρή ομάδα φοιτητών και ότι ο ελληνικός λαός παρέμεινε αμέτοχος. Υπάρχουν, όμως, και εδώ στοιχεία. Και μάλιστα όχι μόνο από τους εξεγερμένους. Σύμφωνα με τις αναφορές του τότε αστυνομικού διευθυντή Αθηνών, Λουκά Χριστολουκά, στις 14 Νοεμβρίου βρίσκονταν μέσα στο Πολυτεχνείο περίπου 1.000 άτομα, ενώ στους γύρω δρόμους διαδήλωναν περίπου 5.000. Την επόμενη ημέρα, ο αριθμός των διαδηλωτών έξω από το Πολυτεχνείο είχε ξεπεράσει τις 10.000.

Η ίδια αστυνομική καταγραφή αναφέρεται σε εκατοντάδες συλλήψεις, ανάμεσά τους φοιτητές, μαθητές και εργάτες. Με άλλα λόγια, ακόμη και τα έγγραφα των αρχών της εποχής διαψεύδουν την εικόνα μιας απομονωμένης ομάδας νεαρών που δεν κατάφερε να κινητοποιήσει την κοινωνία. Και ασφαλώς η συμμετοχή δεν μπορεί να κρίνεται με τα μέτρα μιας σημερινής διαδήλωσης. Μιλάμε για μια στρατιωτική δικτατορία. Για ένα καθεστώς που φυλάκιζε, βασάνιζε, εξόριζε και απαγόρευε την ελεύθερη πολιτική δράση.

Η εξέγερση κορυφώθηκε τον Νοέμβριο του 1973. Ακολούθησε η βίαιη καταστολή και, στις 25 Νοεμβρίου, ο Δημήτρης Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, επιβάλλοντας ένα ακόμη σκληρότερο δικτατορικό καθεστώς. Η χούντα κατέρρευσε οριστικά τον Ιούλιο του 1974, μετά το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Αυτή είναι η ιστορική αλληλουχία.

Πράγματι, το Πολυτεχνείο δεν ανέτρεψε άμεσα τη δικτατορία. Δεν ήταν όμως και ένα γεγονός χωρίς συνέπειες. Απονομιμοποίησε βαθύτερα το καθεστώς, ανέδειξε τα όρια της υποτιθέμενης φιλελευθεροποίησης Παπαδόπουλου και αποκάλυψε ότι, παρά την επταετή καταστολή, η κοινωνική αντίσταση παρέμενε ζωντανή. Το ότι ακολούθησε μια ακόμη σκληρότερη δικτατορία δεν ακυρώνει τη σημασία της εξέγερσης. Με την ίδια λογική, κάθε αποτυχημένη επανάσταση, κάθε κατασταλμένη απεργία και κάθε εξέγερση που δεν πέτυχε αμέσως τον σκοπό της θα έπρεπε να διαγραφεί από την Ιστορία.

Πενήντα τρία χρόνια μετά, το Πολυτεχνείο δεν χρειάζεται ούτε αγιογραφίες ούτε υπερβολές. Δεν χρειάζεται να του αποδώσουμε περισσότερους νεκρούς από όσους τεκμηριώνονται. Χρειάζεται μόνο να σεβαστούμε τα γεγονότα. Ότι χιλιάδες άνθρωποι αψήφησαν μια στρατιωτική δικτατορία. Ότι οι δυνάμεις του καθεστώτος άνοιξαν πυρ εναντίον αμάχων. Ότι υπήρξαν νεκροί και τραυματίες. Ότι η εξέγερση αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες πράξεις μαζικής αντίστασης της επταετίας.