Επιστημονική έρευνα και ταμείο ανάκαμψης: μια ελληνική ιλαροδράμα

Τις πρακτικές συνέπειες που θα έχει για τους άμεσα ενδιαφερόμενους η απένταξη έργων από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θέμα που έχει αναδείξει πριν μερικές εβδομάδες το in, επανέφερε στην επικαιρότητα με σημερινή του ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αριστείδης Χατζής.

Ο κ. Χατζής ήταν ένας από τους επιλαχόντες που στις 22 Ιουλίου του 2025, είχαν δει τον κωδικό του ερευνητικού έργου που είχαν καταθέσει ως πρόταση να βρίσκεται στη μακρά λίστα που αναρτήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας στη Διαύγεια με τα εγκεκριμένα έργα του προγράμματος. Κοινώς, ήταν ένα από αυτά που μόλις ολοκληρωνόταν η τυπική διαδικασία των ενστάσεων, θα ξεκινούσαν να λαμβάνουν χρηματοδότηση για να πραγματοποιηθούν.

Το κίνητρο των επιστημόνων για συμμετοχή στο πρόγραμμα ήταν κάτι παραπάνω από ισχυρό: 1241 προτάσεις για ερευνητικά έργα διεκδίκησαν τη χρηματοδότηση των 80 εκατομμυρίων, για να επιλεγούν περίπου τα μισά· ήταν μια μοναδική ευκαιρία για την επιστημονική έρευνα σε μια χώρα στην οποία αυτή υποχρηματοδοτείται συστηματικά εδώ και δεκαετίες.

Η διαδικασία του Trust Your Stars επικρίθηκε ποικιλοτρόπως: επιστήμονες και ερευνητές κατήγγειλαν επιστημονική ανεπάρκεια στη σύνθεση των αξιολογητών σε σχέση με τα προτεινόμενα έργα, αυτόματες αξιολογήσεις μέσω εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης με λανθασμένες μηχανικές μεταφράσεις στα αποτελέσματα, αποκλεισμό του καθ’ ύλην αρμόδιου Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) από τη διαδικασία αξιολόγησης των προτάσεων, κ.ά.

Όπως θα μαθαίναμε πολύ αργότερα, 200 περίπου ήταν οι ενστάσεις που κατατέθηκαν συνολικά, κυρίως για έργα που είχαν απορριφθεί κατά τη διαδικασία επιλογής, με παραφωνίες όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω μέσα στις απορριπτικές αποφάσεις. Μόνο που το υπουργείο Παιδείας δεν εξέτασε ποτέ αυτές τις ενστάσεις, με αποτέλεσμα να κολλήσει η διαδικασία, χωρίς να υπάρχει καμία πρόοδος τόσο για τους επιλαχόντες, όσο και γι’ αυτούς που ανέμεναν να εξεταστούν οι ενστάσεις τους.

Τον Οκτώβριο 2025, 180 άμεσα ενδιαφερόμενοι ερευνητές και πανεπιστημιακοί συνέταξαν κοινή επιστολή προς το υπουργείο Παιδείας, με την οποία ζητούσαν ενημέρωση. Καθώς αυτή έμεινε αναπάντητη, μία δεύτερη επιστολή, αυτή τη φορά με 617 υπογραφές στάλθηκε τον Δεκέμβριο, έχοντας την ίδια τύχη με την προηγούμενη.

Έτσι, στις 30 Μαρτίου του 2026, εννέα ολόκληρους μήνες σιωπής μετά την ανακοίνωση των επιλαχόντων και πέντε μήνες πριν την προβλεπόμενη και ανακοινωμένη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης, 90 μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, πανεπιστημιακοί και ερευνητές με συμμετοχή στα επιλεγμένα έργα, απέστειλαν εξώδικο κατά του υπουργείου Παιδείας.

Της Αρχής της Αυτοδέσμευσης της Διοίκησης και της ίδιας της Πρόσκλησης, Θεμελιωδών Αρχών του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, της Αρχής του Κράτους Δικαίου και της Νομιμότητας, του Δικαιώματος στην Ελεύθερη Ανάπτυξη της Προσωπικότητας, του Δικαιώματος στην Ελευθερία της Επιστήμης και της Έρευνας, της Αρχής της Αναλογικότητας και του Εύλογου Χρόνου Έκδοσης Διοικητικής Πράξης και Ολοκλήρωσης Διαδικασίας – η καταλογογράφηση των παραβιάσεων έπιανε συνολικά επτά σελίδες.

Κοινώς, δεν είχε γίνει τίποτα. Το εξώδικο φυσικά έτυχε της ίδιας απαξίας με τις προηγούμενες εκκλήσεις, όπως έγινε και με το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι υπογράφοντες στις 27 Απριλίου, σχεδόν έναν μήνα σιωπής αργότερα.

Όπως ήταν φυσικό, αυτή η σιωπή έφτασε στο Κοινοβούλιο. Στις 5 Μαρτίου 2026, πριν καν αποσταλεί το εξώδικο και κυκλοφορήσει το σχετικό Δελτίο Τύπου, βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν ερώτηση, ρωτώντας αν το πρόγραμμα Trust Your Stars έχει απενταχθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η ερώτηση έμεινε αναπάντητη.