Από τις σφαίρες στις καταδιώξεις μέχρι το «τουρκαλάς» στο άργος: η ανοιχτή πληγή της αστυνομικής βίας και των

Τέσσερις διαφορετικές υποθέσεις μέσα σε περίπου δύο δεκαετίες έχουν επαναφέρει στην Ελλάδα τη συζήτηση για τη χρήση αστυνομικής βίας κατά τη διάρκεια καταδιώξεων, αλλά και για το κατά πόσο η προσωπική αντίληψη του αστυνομικού για την καταγωγή ή την ταυτότητα ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο αντιμετώπισής του.

Το 2001, στο Ζεφύρι, ένας νεαρός Ρομά σκοτώθηκε από πυρά αστυνομικού ύστερα από περιστατικό ελέγχου και καταδίωξης. Η υπόθεση είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην τοπική κοινότητα των Ρομά και είχε ανοίξει τη συζήτηση για τη συμπεριφορά των Αρχών απέναντι σε μια ήδη ευάλωτη κοινωνική ομάδα.

Είκοσι χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο 2021, στο Πέραμα, ο 18χρονος Ρομά Νίκος Σαμπάνης έπεσε νεκρός από σφαίρες αστυνομικών της ομάδας ΔΙΑΣ κατά τη διάρκεια καταδίωξης.

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά μετά το περιστατικό, η καταδίωξη και οι χειρισμοί των αστυνομικών προκάλεσαν έντονη κριτική και ερωτήματα σχετικά με την τήρηση των κανόνων εμπλοκής της ΕΛ.ΑΣ. Η υπόθεση οδηγήθηκε στη Δικαιοσύνη και αποτέλεσε σημείο έντονης αντιπαράθεσης για τη χρήση πυρών από αστυνομικούς.

Τον Δεκέμβριο του 2022 στη Θεσσαλονίκη, ο 16χρονος Κώστας Φραγκούλης έπεσε νεκρός από πυρά αστυνομικού της ΔΙΑΣ μετά από καταδίωξη που ξεκίνησε επειδή είχε φύγει από πρατήριο καυσίμων χωρίς να πληρώσει μικρό ποσό. Ο θάνατός του προκάλεσε πανελλαδικές αντιδράσεις και έφερε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της αντιμετώπισης των Ρομά από τις αστυνομικές αρχές.

Τον Νοέμβριο του 2023, στο Λεοντάρι Βοιωτίας, ένας 17χρονος Ρομά σκοτώθηκε από πυροβολισμό αστυνομικού της ΟΠΚΕ μετά από καταδίωξη οχήματος. Ο αστυνομικός υποστήριξε ότι το όπλο εκπυρσοκρότησε κατά τη διάρκεια της συμπλοκής, ενώ η υπόθεση εξετάστηκε από τη Δικαιοσύνη.

Αν και οι επιμέρους υποθέσεις έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια δικαστικής εξέτασης, οργανώσεις για τα δικαιώματα των Ρομά υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι οι επαναλαμβανόμενες θανατηφόρες αστυνομικές επεμβάσεις σε βάρος Ρομά δεν μπορούν να εξετάζονται απομονωμένα από το ευρύτερο ζήτημα των διακρίσεων και της άνισης μεταχείρισης.

Το ζήτημα της διακριτικής μεταχείρισης των Ρομά από τις αστυνομικές αρχές έχει καταγραφεί και σε διεθνές επίπεδο.

Τον Ιούνιο του 2025 ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλάχερτι, σε έκθεσή του για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης, γίνεται ειδική αναφορά στις καταγγελίες για διακρίσεις, στερεότυπα και περιστατικά αστυνομικής βίας σε βάρος της κοινότητας των Ρομά.

Ο Επίτροπος επισημαίνει ότι οι Ρομά στην Ελλάδα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην ισότιμη πρόσβαση στην προστασία των δικαιωμάτων τους και σημειώνει πως οι σχέσεις μεταξύ Ρομά και αστυνομίας χαρακτηρίζονται από έλλειψη εμπιστοσύνης. Στο μνημόνιο καταγράφονται αναφορές για δυσανάλογους αστυνομικούς ελέγχους, παρενοχλήσεις και περιστατικά όπου μέλη της κοινότητας αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται με βάση στερεοτυπικές αντιλήψεις.