Ερημοποίηση: πλήττει το 36% της ελλάδας και επηρεάζει 1 στους 2 κατοίκους - πώς συνδέεται με τη φτώχεια

Νέα έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών  (Joint Research Centre – JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξετάζει το φαινόμενο της ερημοποίησης στο πλαίσιο της υποβάθμισης της γης.  Την έκθεση συνυπογράφει και ένας Έλληνας ερευνητής, ο δρ Πάνος Πανάγος, ανώτερος επιστήμονας του JRC και επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Εδάφους της ΕΕ.

Ακολουθώντας τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, το JRC προτείνει μια νέα μεθοδολογία για να καταγράψει τα υποβαθμισμένα εδάφη και τις περιοχές που κινδυνεύουν από ερημοποίηση. Χρησιμοποιεί επιστημονικά κριτήρια με βάση  υποδείκτες, όπως η επιδείνωση της υγείας και της παραγωγικότητας του εδάφους και οι μεταβολές στην κάλυψη (δάση, λιβάδια, οικοσυστήματα κ.λπ.) Αν συντρέχει έστω και ένας από τους παραπάνω παράγοντες, τότε μια εδαφική έκταση χαρακτηρίζεται επισήμως ως υποβαθμισμένη.

Οι περιοχές με κόκκινο χρώμα υποδεικνύουν την υποβάθμιση του εδάφους – πηγή: JRC

Η υποβάθμιση της γης, δηλαδή η διαρκής μείωση της ικανότητάς της να συντηρεί τους ανθρώπους και άλλες μορφές ζωής, δεν είναι απλά άλλος ένας περιβαλλοντικός κίνδυνος. Μπορεί να έχει σοβαρές δημογραφικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να μεταναστεύσουν από τις πληττόμενες περιοχές. Ειδικά η ερημοποίηση έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού αλλά και σοβαρά προβλήματα υγείας, λόγω της αερόφερτης σκόνης.

Η χώρα μας βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση. Σχεδόν τα τρία τέταρτα της ελληνικής επικράτειας (72,74%) παρουσιάζουν τουλάχιστον έναν παράγοντα υποβάθμισης, έναντι 56,4% του μέσου όρου της ΕΕ.  Πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής έκτασης της Ελλάδας (36%) βρίσκεται ήδη σε κατάσταση ερημοποίησης. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσοστό πανευρωπαϊκά, με πρώτη την Ισπανία (53%) και δεύτερη την Κύπρο (45%).

Εξίσου αν όχι περισσότερο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν ο ένας στους δύο κατοίκους της Ελλάδας (47%) ζει σε περιοχές που επηρεάζονται άμεσα από την ερημοποίηση. Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μετά την Κύπρο (61%).

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι η συσχέτιση της ερημοποίησης με τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.  Τα υψηλότερα ποσοστά ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού συγκεντρώνονται συχνά σε νότιες, αγροτικές, περιφερειακές ή διαρθρωτικά μειονεκτικές περιοχές.  Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η συσχέτιση δεν σημαίνει απαραίτητα και αιτιότητα, δηλαδή δεν προκαλεί άμεσα η ερημοποίηση τη φτώχεια ή το αντίστροφο.

Παρ’ όλα αυτά,  ο συνδυασμός των κοινωνικών στατιστικών της Eurostat με δείκτες υποβάθμισης του εδάφους, συμβάλλει σε μια πιο ολιστική αξιολόγηση της εδαφικής ευπάθειας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Βοηθάει δηλαδή να βρούμε σε ποιες περιοχές οι περιβαλλοντικές πιέσεις αλληλοεπιδρούν με κοινωνικοοικονομικές αδυναμίες, και απαιτείται πρόσθετη πολιτική στήριξη για παρεμβάσεις βιώσιμης διαχείρισης της γης.

Στον κατάλογο που παραθέτει η μελέτη του JRC, οι περιφέρειες της Ελλάδας που συνδυάζουν υψηλά ποσοστά πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας (άνω του εθνικού μέσου όρου του 27,5%), με υψηλή έκθεση σε ερημοποίηση είναι οι εξής:

Οι περιοχές που χαρακτηρίζονται ως ξηρές-άνυδρες (drylands), καλύπτουν το 15% της Ευρώπης ή 611.000 km²,  μια έκταση όσο δύο φορές όσο η Ιταλία. Το 86,56% των ξηρών περιοχών πλήττεται  από ερημοποίηση.