Προσωπικός βοηθός για άτομα με αναπηρία: σε τροχιά υλοποίησης με ενστάσεις

Μία σημαντική τομή, με πολλές όμως ατέλειες, φαίνεται πως συντελείται με τη θέσπιση του προγράμματος του προσωπικού βοηθού για τα άτομα με αναπηρία, όπου η πολιτεία θα επιδοτεί τις αμοιβές ανθρώπων, οι οποίοι παρέχουν υποστήριξη σε αναπήρους, με σκοπό την ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Μια σειρά επιλογών στην κατάρτιση του προγράμματος, όμως, προκαλούν ανησυχία στους κύκλους των αναπήρων, ενώ δεν είναι λίγα τα προβλήματα που αφορούν και τους εργαζόμενους που καλούνται να στελεχώσουν το πρόγραμμα.

Η υποχρέωση παροχής προσωπικής βοήθειας στα ανάπηρα άτομα αναφέρεται ρητά στο Άρθρο 19 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Άτομα με Αναπηρία που κυρώθηκε από το ελληνικό κοινοβούλιο το 2012. Παρότι υπήρξαν διάφορες απόπειρες ανά τα χρόνια, το πρόγραμμα κατάφερε να μπει σε τροχιά υλοποίησης δέκα χρόνια αργότερα, την άνοιξη του 2022, όταν ανακοινώθηκε η ένταξη της πιλοτικής του εκδοχής στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Ωστόσο, πληθαίνουν το τελευταίο διάστημα οι ανακοινώσεις από εκπροσώπους του αναπηρικού κινήματος που ασκούν κριτική στον τρόπο υλοποίησης του προγράμματος, εκφράζουν τις ενστάσεις τους απέναντι σε κάποιους ισχυρισμούς της κυβέρνησης και εκφράζουν ανησυχίες για τη συνέχισή του στο μέλλον.

Οι πρώτες συναντήσεις του αρμόδιου υπουργείου με τους αναπηρικούς φορείς για την κατάρτιση ενός προγράμματος προσωπικού βοηθού για τα άτομα με αναπηρία ξεκίνησαν ήδη επί των ημερών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς όμως να οδηγήσουν κάπου. Λίγο μετά την αλλαγή της κυβέρνησης το 2019, συγκροτήθηκε μία ομάδα εργασίας για το πρόγραμμα και στη βάση του πορίσματός της ανακοινώθηκε το 2022 η ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης για την πιλοτική του εφαρμογή.

Κάποια προβλήματα φάνηκαν ευθύς εξαρχής. Καταρχάς, το πιλοτικό πρόγραμμα υπέστη τις γνωστές καθυστερήσεις που μάστισαν –και ενίοτε οδήγησαν σε απένταξη– πολλά έργα που εντάχθηκαν στο Ταμείο Ανάκαμψης. Το χρονοδιάγραμμα του υπουργείου υπολόγιζε την εκκίνηση να γίνει τον Οκτώβριο του 2022, προθεσμία που καθυστέρησε πάνω από έξι μήνες μέχρι την έκδοση της σχετικής υπουργικής απόφασης τον Μάιο του 2023.

Ωστόσο, παρά τις ανάγκες που είχαν μητέρα και κόρη, η δεύτερη με 96% αναπηρία πιστοποιημένη από το ΚΕΠΑ, δεν επιλέχθηκαν για την πιλοτική φάση του προγράμματος η οποία λειτούργησε με κλήρωση. Παρόλα αυτά, θα μπορούσαν να περιμένουν ότι θα εντάσσονταν στο πρόγραμμα όταν θα ολοκληρωνόταν η πιλοτική φάση, πράγμα που είχε αναγγελθεί ότι θα γίνει το 2024.

Καθώς η μητέρα της Μ. αναμένει τα αποτελέσματα της πρόσφατης αίτησής της, πολλοί είναι εκείνοι εντός των αναπηρικών κοινοτήτων που εκτιμούν ότι δεν θα είναι πολύ εύκολο να καταφέρει να βρει ανθρώπους που θα είναι πρόθυμοι να δουλέψουν ως προσωπικοί βοηθοί.

Το πρώτο πρόβλημα που επισημαίνουν τόσο αναπηρικές οργανώσεις, όσο και επαγγελματίες της προσωπικής βοήθειας αφορά τις αμοιβές. Το πιλοτικό πρόγραμμα προέβλεπε ωρομίσθιο στα 6 ευρώ μικτά την ώρα, ποσό που τροποποιήθηκε ελάχιστα προς τα πάνω κατά το πέρασμα στην πλήρη λειτουργία. Η αμοιβή αυτή θεωρείται πολύ δύσκολο να ελκύσει τον αναγκαίο αριθμό επαγγελματιών που θα κάλυπταν τις ζητούμενες θέσεις.

Παρότι η ανησυχία για την προθυμία των προσωπικών βοηθών να εισέλθουν στο πρόγραμμα θα μπορεί να επιβεβαιωθεί ή να διαψευστεί με τη λήξη των αιτήσεων στα τέλη του Νοεμβρίου, φορείς όπως η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) είχαν ζητήσει εξαρχής να μην ισχύσουν οι προβλέψεις για απένταξη του ωφελούμενου από το πρόγραμμα αν δεν καταφέρει να βρει προσωπικό βοηθό σε έξι μήνες από την έγκριση της απόφασης. Το υπουργείο δεν δέχθηκε τη σχετική ένσταση.

Την ανησυχία των αναπήρων χρηστών του προγράμματος για τη δυνατότητα να βρουν προσωπικούς βοηθούς επιτείνουν και άλλες προβλέψεις που συμπεριλήφθηκαν στον σχετικό νόμο και την επακόλουθη ΚΥΑ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο περιορισμός των προσωπικών βοηθών που μπορεί να επιλέξει ο κάθε ωφελούμενος στα τέσσερα άτομα, ενώ όπως μας εξηγεί άτομο με αναπηρία είναι αρκετά σύνηθες να επιμερίζονται οι ώρες σε περισσότερα άτομα προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες.