Ο συριζα που... έφαγε τον εαυτό του: κρίση ηγεσίας, ταυτότητας και κοινωνικής εκπροσώπησης οδήγησαν στην πτώση

Λογικά, η περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα που ξεκίνησε από τα χαμηλά, κυβέρνησε τη χώρα, υπήρξε ισχυρή αντιπολίτευση, για να βρεθεί στο εκλογικό καναβάτσο το 2023 και σήμερα να είναι αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο της εκλογικής εξαφάνισης, δεν πρέπει να υπάρχει αλλού στον κόσμο.

Η ίδια λογική είναι πως αν στην πολιτική επιστήμη υπάρχει ο όρος pasokification (που περιγράφει πως ένα άλλοτε πανίσχυρο κόμμα οδηγήθηκε στον εκλογικό μαρασμό), θα πρέπει να εφευρεθεί κι ένας αντίστοιχος όρος για τον ΣΥΡΙΖΑ που μέσα σε 11 χρόνια βρέθηκε από το 36,34% του Ιανουαρίου του 2015 στο 17,83% του Ιουνίου του 2023, ενώ σήμερα -όπως αναφέρεται τις δημοσκοπήσεις- κινείται γύρω στο 1 με 2% (οι μετρήσεις έγιναν πριν τις τελευταίες αποχωρήσεις βουλευτών και στελεχών).

Βλέποντας κανείς τα γεγονότα διαπιστώνει ότι χρειάστηκαν ακριβώς τρία χρόνια μέχρι ο βαθιά πληγωμένος ΣΥΡΙΖΑ των εκλογών του 2023 να βρεθεί αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο της εκλογικής εξαΰλωσης. Το εντυπωσιακό είναι ότι παρά το εξαιρετικά άσχημο αποτέλεσμα των τελευταίων εθνικών εκλογών, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε παραμείνει αξιωματική αντιπολίτευση και μάλιστα με αρκετή διαφορά από το τρίτο ΠΑΣΟΚ. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως η αλλαγή της σκυτάλης στην ηγεσία του κόμματος θα μπορούσε να δημιουργήσει τις συνθήκες ανασύνταξης του χώρου και αντεπίθεσής του.

Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία του κόμματος, αποτέλεσε την θρυαλλίδα των εξελίξεων. Εκεί αποδείχθηκε ξεκάθαρα ότι ο πρώην πρωθυπουργός ήταν η κόλλα που ένωνε τα κομμάτια του παζλ του ΣΥΡΙΖΑ. Καμία τάση, φράξια ή ιδεολογικό ρεύμα δεν κατάφερε να βγάλει μπροστά εκείνον ή εκείνη που θα αποδέχονταν άπαντες ως το συνδετικό κρίκο μεταξύ των διαφορετικών αντιλήψεων που επικρατούσαν στο κόμμα. Κάπως έτσι, από τις εσωκομματικές εκλογές του Σεπτέμβρη της ίδιας χρόνιας, όταν και έγινε η έκπληξη με την επικράτηση του Στέφανου Κασσελάκη, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για την πορεία του ΣΥΡΙΖΑ προς το γκρεμό.

Τα γεγονότα που ακολουθούν οδηγούν στη διάσπαση του Νοεμβρίου του 2023. Πρώτα αποχωρεί η Ομπρέλα, λίγο αργότερα θα ακολουθήσουν τα νεότερα στελέχη, οι άνθρωποι που ηλιακά ήταν κοντά στον Αλέξη Τσίπρα, οι περισσότεροι εκ των οποίων των συντρόφευαν από τα φοιτητικά χρόνια (Ηλιόπουλος, Τζανακόπουλος, Χαρίτσης, Αχτσιόγλου κλπ.). Ιδρύουν τη Νέα Αριστερά, φιλοδοξώντας να γίνουν ένας μεγαλύτερος και πιο ισχυρός πόλος για το χώρο της Αριστεράς.

Το διάστημα από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο του 2024 σημειώνονται διάφορα επεισόδια στο σήριαλ του ΣΥΡΙΖΑ και η εσωκομματική κρίση κορυφώνεται. Ο Στέφανος Κασσελάκης χάνει την εσωκομματική στήριξη και οδηγείται εκτός ηγεσίας, ύστερα από πολύμηνη σύγκρουση με την πλειοψηφία των οργάνων.

Πρόεδρος εκλέγεται ο Σωκράτης Φάμελλος, με στόχο την οργανωτική ανασυγκρότηση και την επιστροφή στην παραδοσιακή συλλογική λειτουργία του κόμματος. Ωστόσο, παρά την αλλαγή ηγεσίας, ο ΣΥΡΙΖΑ αδυνατεί να ανακτήσει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη συνείδηση μεγάλου μέρους των ψηφοφόρων. Οι δημοσκοπήσεις παραμένουν χαμηλές, ενώ συνεχίζεται η συζήτηση για τον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς.

Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με νέο πολιτικό εγχείρημα (ΕΛ.Α.Σ.) δημιουργεί νέο κύμα ανακατατάξεων στον χώρο. Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζει νέες αποχωρήσεις βουλευτών και στελεχών, με αποτέλεσμα σημαντική μείωση της κοινοβουλευτικής του δύναμης και την αφετηρία μιας έντονης συζήτησης για το μέλλον του κόμματος. Ακόμα και την ώρα της μεγάλης πτώσης όμως, η εικόνα που δίνεται στην κοινωνία είναι ότι τα στελέχη δίνουν τη δική τους μάχη για τα οφίτσια και την κομματική καρέκλα και όχι για τον κόσμο και τα προβλήματά του.

Έχει γίνει ήδη μεγάλη συζήτηση για τη συρρίκνωση του κόμματος, έχουν γραφτεί άρθρα ειδικών, έχουν ακουστεί απόψεις και αυτά είναι μόνο η αρχή. Το φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ θα συνεχίσει να απασχολεί, αν μη τι άλλο, την πολιτική επιστήμη. Η αλήθεια είναι ότι αν σταχυολογήσει κανείς τις απόψεις η συρρίκνωση δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στη συσσώρευση πολιτικών, οργανωτικών και κοινωνικών αιτιών.

Ο αείμνηστος Ηλίας Νικολακόπουλος είχε επισημάνει ήδη από την περίοδο μετά τις εκλογές του 2019 ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε καταφέρει να μετατρέψει την εκλογική του επιρροή σε βαθιά κοινωνική και οργανωτική γείωση. Υποστήριζε ότι η εκλογική του άνοδος βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ και λιγότερο στη συγκρότηση μιας σταθερής νέας κοινωνικής πλειοψηφίας.