Η τεχνολογική εξέλιξη δεν ανακόπτεται – όμως η κατεύθυνσή της μπορεί και πρέπει να ελεγχθεί

Οι δύο πρώτες ταινίες Terminator σημάδεψαν κινηματογραφικά τη γενιά μου. Δεν ήταν απλώς η πολύ καλή σκηνοθεσία του Τζέιμς Κάμερον, ή η εντυπωσιακή παρουσία του Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ. Ήταν και το ίδιο το θέμα που περιέγραφαν: ότι σε ένα κοντινό μέλλον τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, στα οποία κυριαρχεί η εταιρεία Skynet, αποκτούν αυτοσυνείδηση και πυροδοτούν έναν πυρηνικό πόλεμο και στη συνέχεια έναν ανελέητο πόλεμο των μηχανών ενάντια στους ανθρώπους με σκοπό την εξόντωσή τους.

Θυμήθηκα, με αρκετή νοσταλγία αυτές τις ταινίες παρατηρώντας τη συζήτηση γύρω από το εάν πρέπει να μπει φραγμός στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, εξαιτίας των κινδύνων από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της, κινδύνων ανάλογων με αυτόν που είχε προβλέψει με διάφορους τρόπους ο κινηματογράφος και τους οποίους παραδέχονται ακόμη και οι επικεφαλής των εταιριών που πρωτοστατούν στην ανάπτυξη συστημάτων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Αντιλαμβάνομαι και συμμερίζομαι αυτή την ανησυχία. Παρότι απέχουμε πολύ από το να μιλάμε για τεχνική νοημοσύνη που θα μπορεί να έχει την ικανότητα κατανόησης, αυτοσυνείδησης και ευελιξίας, που αναλογεί σε αυτό που συνήθως περιγράφεται ως γενική τεχνητή νοημοσύνη (AGI) και που όντως θα μπορούσε να οδηγήσει σε κινδύνους σαν κι αυτούς που περιγράφηκαν, εντούτοις αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να το συζητάμε.

Κινδύνους που δεν αφορούν απλώς και μόνο το μάλλον πάρα πολύ μακρινό ενδεχόμενο να ξυπνήσουν τα τεχνολογικά συστήματα και να αποφασίσουν ότι αρκετό κακό έκαναν οι άνθρωποι στον πλανήτη, αλλά και τον τρόπο που ολοένα και περισσότερο συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται στον τρόπο που λειτουργούν τα κράτη, τα συστήματα υγείας, οι στρατοί, αλλά ακόμη και επιμέρους συσκευές, μεγαλώνοντας διαρκώς το μέγεθος της καταστροφής εάν κάτι πάει στραβά.

Όμως, την ίδια στιγμή είναι σαφές ότι η τεχνολογική εξέλιξη δεν μπορεί να ανακοπεί. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο ότι υπάρχει ο διαρκής ανταγωνισμός και με την Κίνα που έχει μεγάλη πρόοδο σε όλο αυτά τα πεδία. Κυρίως αναφέρομαι στην ίδια τη φύση της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά και στο γεγονός ότι στον πυρήνα της η τεχνητή νοημοσύνη είναι κάτι που μπορεί να έχει μεγάλες θετικές επιπτώσεις στη ζωή των ανθρώπων σε ένα πολύ ευρύ φάσμα πλευρών της ζωής: να επιτρέψει πολύ καλύτερη δυνατότητα χειρισμού δεδομένων, να ανοίξει νέους δρόμους επεξεργασίας και κατανόησης πληροφοριών, να βοηθήσει την ιατρική εκτίμηση και τη θεραπευτική παρέμβαση, να κάνει ακόμη πιο ακριβή διάφορα μοντέλα πρόβλεψης.

Τι χρειάζεται; Να μπουν κανόνες και εγγυήσεις ασφάλειας. Αυτό αφορά και όλα τα ηθικά ζητήματα σε σχέση με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αυτά τα συστήματα έχουν καθώς είναι εξαιρετικά ενεργειοβόρα.

Σημαίνει επίσης μια άλλη λογοδοσία και διαφάνεια στην έρευνα σε τέτοια πεδία ώστε να μπορεί να υπάρχει έλεγχος και έγκαιρα να εντοπίζονται προβλήματα.

Όλα αυτά φέρνουν και τις κυβερνήσεις αντιμέτωπες με μεγάλες ευθύνες. Ευθύνες που αφορούν την έρευνα που γίνεται στο έδαφος τους αλλά και την ανάγκη διακρατικής συνεργασίας και συντονισμού. Γιατί είναι σαφές ότι και πολιτική παρέμβαση χρειάζεται και θεσμικό πλαίσιο, με τον τρόπο άλλωστε που αναπτύχθηκαν και άλλες τεχνολογίες. Επιπλέον, είναι σημαντικό σε κρίσιμους τομείς τα κράτη να διατηρήσουν στοιχεία κυριαρχίας.

Γιατί το κρίσιμο ερώτημα παραμένει πάντα το ίδιο: όχι το εάν θα εξελιχτεί η τεχνολογία, αλλά το εάν θα εξελιχτεί με όρους που θα κάνουν τη ζωή των ανθρώπων όντως καλύτερη.