Στο μικροσκόπιο του ελεγκτικού συνεδρίου δημόσια έργα... μιας χρήσης - το μωσαϊκο των αστοχιών

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα έργο εκτροπής και διευθέτησης χειμάρρων, το οποίο προγραμματίστηκε το 2018 αλλά βασίστηκε σε μελέτη του 2003, η οποία, με τη σειρά της, στηριζόταν σε υδρολογικά δεδομένα του… 1980 για ένα έργο που καλείται να ανταποκριθεί σε σημερινές κλιματικές μεταβολές.

Αντίστοιχα, η κατασκευή κλειστού γυμναστηρίου εξελίχθηκε σε ακριβή υπενθύμιση ότι η φύση δεν ξεχνά: ο γειτονικός ποταμός, του οποίου ο υδρογεωλογικός κίνδυνος δεν εκτιμήθηκε επαρκώς, προκάλεσε σημαντικές ζημιές το 2009 και ξανά το 2020, οδηγώντας σε διορθωτικές παρεμβάσεις και νέα οικονομική αιμορραγία για τον φορέα υλοποίησης της υποδομής.

Ένας ΧΥΤΑ, τέσσερα χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του, τέθηκε σχεδόν εκτός λειτουργίας λόγω εκτεταμένης καθίζησης.

Όσο για ένα έργο αποκατάστασης χωματερής βρέθηκε ότι υλοποιήθηκε από άλλη εταιρεία και όχι από τον ανάδοχο, χωρίς συμβατική πρόβλεψη υποκατάστασης και χωρίς ενημέρωση του φορέα.

Τα παραπάνω είναι λίγα από τα παραδείγματα που αποτυπώθηκαν στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου που αποκαλύπτει ότι τα δημόσια έργα στην Ελλάδα συχνά αντιμετωπίζονται όχι ως μακροχρόνιες επενδύσεις, αλλά ως αποσπασματικές παρεμβάσεις με περιορισμένο βάθος σχεδιασμού.

Ο έλεγχος διενεργήθηκε σε δήμους της Περιφέρειας Αττικής και των Περιφερειακών Ενοτήτων Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Δράμας, Εύβοιας, 2η Ηρακλείου, Ρόδου, Σύρου και Χίου.

Ειδικότερα, ο έλεγχος διαπίστωσε ελλιπείς διαδικασίες αξιολόγησης δημόσιων έργων κατά τον προγραμματισμό τους. Οι φορείς δεν τεκμηριώνουν επαρκώς τη σκοπιμότητα και βιωσιμότητα μέσω μελετών, ούτε αξιολογούν τα άμεσα και έμμεσα οφέλη για την κοινωνία, την οικονομία, την απασχόληση, το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής.

Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός βασίζεται κυρίως σε τρέχοντα δεδομένα, χωρίς πρόβλεψη μελλοντικών αλλαγών, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Σπάνια εξετάζονται εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της μη εκτέλεσης έργου, ούτε εκτιμώνται συστηματικά οι σχετικοί κίνδυνοι, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα και βιωσιμότητα των αποφάσεων. Τα συγχρηματοδοτούμενα έργα αποτελούν την κύρια εξαίρεση.

Επίσης, αποκαλύπτονται κενά στο θεσμικό πλαίσιο. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει σαφής νομική υποχρέωση για εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της σκοπιμότητας και της βιωσιμότητας των έργων πριν από την έναρξή τους.

Η αξιολόγηση των έργων καταδεικνύει ελλιπή σχεδιασμό και περιορισμένη πρόβλεψη για τον κύκλο ζωής τους, καθώς σπάνια καθορίζεται η διάρκεια λειτουργίας ή διαμορφώνονται σχέδια για τη διαχείριση και συντήρησή τους. Σπάνια εκτιμώνται τα μελλοντικά κόστη, οι απαιτήσεις σε ανθρώπινους και υλικούς πόρους ή η επιχειρησιακή ικανότητα των φορέων. Ακόμη και έργα έντονου επενδυτικού χαρακτήρα, όπως μουσεία, αθλητικές εγκαταστάσεις ή διατηρητέα κτίρια, παρουσιάζουν αποσπασματικές και ανεπαρκώς τεκμηριωμένες προβλέψεις.