Ουκρανία: το σκοτεινό «παζάρι» του ζελένσκι και ο αθέατος πόλεμος των ολιγαρχών

Αν βασιστεί κανείς αποκλειστικά στα δυτικά μέσα ενημέρωσης, η εικόνα της Ουκρανίας είναι αυτή ενός έθνους απόλυτα και αρραγώς προσηλωμένου στην απόκρουση της ρωσικής απειλής. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σκοτεινή. Όπως επισημαίνει ο αναλυτής διεθνών θεμάτων Jorge Martín, το Κίεβο συγκλονίζεται από αλυσιδωτά σκάνδαλα διαφθοράς που αγγίζουν την ίδια την κορυφή της κρατικής και δικαστικής εξουσίας.

Πίσω από αυτές τις αποκαλύψεις κρύβεται μια ανελέητη πάλη για πολιτική επιρροή ανάμεσα σε αντίπαλες ολιγαρχικές φατρίες. Τα νούμερα είναι ενδεικτικά του κλίματος: σε πρόσφατη δημοσκόπηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου, το 54% των Ουκρανών δήλωσε πως η διαφθορά αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για την ανάπτυξη της χώρας από ό,τι η ίδια η ρωσική επιθετικότητα (την οποία επέλεξε μόλις το 39%).

Το μέγεθος του κυκλώματος προκαλεί ίλιγγο. Σύμφωνα με τις αρχές, το συνδικάτο του εγκλήματος έλεγχε περίπου 500 παράνομα τηλεφωνικά κέντρα, απαιτώντας από το καθένα 20.000 δολάρια τον μήνα. Τα μηνιαία έσοδα της μαφίας άγγιζαν τα 3,5 εκατομμύρια δολάρια, χρήματα τα οποία ξεπλένονταν μέσω της αγοράς πολυτελών ακινήτων και κοσμημάτων. Ως αντάλλαγμα, τα τηλεφωνικά κέντρα ειδοποιούνταν εκ των προτέρων για αστυνομικές επιδρομές, ενώ όσα αρνούνταν να πληρώσουν βρίσκονταν αμέσως στο στόχαστρο των διωκτικών αρχών.

Παρά τα αδιάσειστα στοιχεία, ο Κραβτσένκο δεν συνελήφθη ποτέ. Μετά την έφοδο στο γραφείο του, εξαφανίστηκε για 12 ώρες. Όταν επανεμφανίστηκε, συναντήθηκε κατευθείαν με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, υπέβαλε την παραίτησή του και —ενώ η σύζυγός του διέφευγε μέσω Μολδαβίας— ο ίδιος φυγαδεύτηκε στο εξωτερικό.

Το πρωί της 14ης Σεπτεμβρίου, ευρισκόμενος πλέον εκτός Ουκρανίας, ο Κραβτσένκο εξαπέλυσε τη δική του αντεπίθεση. Εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι η παραίτησή του δεν είχε ακόμη επικυρωθεί από το κοινοβούλιο, άσκησε ποινικές διώξεις για παλαιότερες υποθέσεις δωροδοκίας εναντίον του επικεφαλής του NABU και της συζύγου του επικεφαλής της SAPO. Όπως τονίζει ο Martín, η εξήγηση είναι προφανής: ο Ζελένσκι του εξασφάλισε ασφαλή διαφυγή με αντάλλαγμα να του παραδώσει επιβαρυντικά στοιχεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να τεθούν υπό έλεγχο οι —συχνά ανεξέλεγκτες— υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς.

Ο Μίντιτς δεν ήταν τυχαίο πρόσωπο. Στενός φίλος του Ζελένσκι και ιδιοκτήτης της τηλεοπτικής εταιρείας που παρήγαγε το σόου το οποίο ανέδειξε τον Ουκρανό πρόεδρο, φιλοξενούσε στο διαμέρισμά του (στο ίδιο συγκρότημα όπου διατηρεί κατοικία και ο Ζελένσκι) κυβερνητικές συναντήσεις και πάρτι. Το σκάνδαλο οδήγησε στην παραίτηση του πανίσχυρου προσωπάρχη Αντρίι Γερμάκ, υπουργών και αξιωματούχων. Ο Ζελένσκι επιβίωσε οριακά, ενώ ο Μίντιτς διέφυγε στο Ισραήλ, διατηρώντας ακέραιη την επιρροή του.

Η πραγματικότητα είναι ότι όλες οι ολιγαρχικές φατρίες στο εσωτερικό της Ουκρανίας είναι βαθιά διεφθαρμένες. Στις 15 Σεπτεμβρίου αποκαλύφθηκε νέο κύκλωμα στην πετρελαϊκή εταιρεία Ukrnafta, όπου υπεξαιρέθηκαν 100.000 τόνοι καυσίμων, αξίας 65 εκατομμυρίων δολαρίων. Ανώτερος αξιωματούχος της Υπηρεσίας Ασφαλείας (SBU) φέρεται να διέρρεε πληροφορίες στο εγκληματικό δίκτυο, το οποίο συνδεόταν με τον Ιγκόρ Κολομόισκι —τον ολιγάρχη που βοήθησε τον Ζελένσκι να αναρριχηθεί στην εξουσία, πριν μετατραπεί σε θανάσιμο εχθρό του.

Η κυβέρνηση απαντά με ολοένα και πιο αυταρχικά μέτρα, εξοντώνοντας τους πολιτικούς της αντιπάλους. Ακόμα και η πρώην εκπρόσωπος Τύπου του Ζελένσκι, Ιούλια Μέντελ, βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπη με σκληρές κυρώσεις, απλώς και μόνο επειδή του άσκησε δημόσια κριτική.

Ακόμα πιο ενδεικτικό του χάους είναι το γεγονός ότι ο έλεγχος του κράτους διεξάγεται πλέον και με τα όπλα. Στις 2 Σεπτεμβρίου, το κέντρο του Κιέβου μετατράπηκε σε πεδίο μάχης όταν πράκτορες της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (GUR) αντάλλαξαν πυρά με πράκτορες της SBU. Αφορμή ήταν η απαγωγή από την SBU του Στεπάν Καπλούνοφ, ενός νεοναζί μαχητή που επιχειρούσε υπό την ομπρέλα της GUR.

Συνδυάζοντας όλα τα παραπάνω με την τεράστια δημοσιονομική κρίση και τη γενικευμένη αντίσταση των πολιτών στην επιστράτευση, η εικόνα που αναδύεται είναι καταθλιπτική. Το δυτικό κοινό, ωστόσο, διατηρείται σκοπίμως στο σκοτάδι. Εάν οι Ευρωπαίοι πολίτες έβλεπαν την πλήρη, κυνική εικόνα ενός κράτους-μαφία που σπαράσσεται από τον πόλεμο των ολιγαρχών, θα ήταν πρακτικά αδύνατο για τις δυτικές κυβερνήσεις να δικαιολογήσουν την αδιάκοπη χρηματοδότηση αυτού του πολέμου. Μιας σύγκρουσης, η οποία —όπως καταλήγει ο Martín— πληρώνεται καθημερινά με το αίμα των Ουκρανών και τα χρήματα των Ευρωπαίων εργαζομένων.