Συνταγματικό το μητρώο μκο, αντισυνταγματικό το μητρώο μελών έκρινε το στε - «δικαίωση» λένε οι οργανώσεις

Απόφαση που κρίνει διατάξεις της υπουργικής απόφασης για τη λειτουργία του μητρώου ΜΚΟ του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου εξέδωσε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).

Ειδικότερα, το ΣτΕ έκρινε ομόφωνα ότι η ρύθμιση των σχετικών ζητημάτων με τη λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων ΜΚΟ (παράγραφος 3 άρθρου 78 ν. 4939/2022) είναι σύμφωνη με το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος με την οποία προβλέπεται η έκδοση κανονιστικών Προεδρικών Διαταγμάτων, ενώ κατά πλειοψηφία, έκρινε ότι η ρύθμιση (παράγραφος 5 άρθρου 78 ν. 4939/2022) σχετικά με την λειτουργία του Μητρώου Μελών Μ.Κ.Ο., αντίκειται στο άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ του Συντάγματος.

Σύμφωνα με ανακοίνωσή του, το ΣτΕ κρίνει αντισυνταγματικές και αντίθετες με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι τις διατάξεις που προβλέπουν τη δυνατότητα του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου να απορρίπτει την εγγραφή οργανώσεων στο Μητρώο ΜΚΟ κατά τη διακριτική του ευχέρεια, αυτές που υποχρεώνουν τις οργανώσεις να δημοσιεύουν τα στοιχεία των συνδρομητών και χορηγών τους, καθώς και αυτές που απαγορεύουν για διάστημα διετίας την επανεγγραφή οργανώσεων που έχουν διαγραφεί από το Μητρώο.

Παράλληλα, το δικαστήριο υποβάλλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σχετικά με τη συμβατότητα με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ρυθμίσεων του ελληνικού νόμου που απαγορεύουν την εγγραφή οργανώσεων σε περίπτωση άσκησης ποινικής δίωξης σε βάρος όσων ασκούν την διοίκηση ή/και των νομίμων εκπροσώπων για οποιοδήποτε κακούργημα ή σε περίπτωση τελεσίδικης καταδίκης για συκοφαντική δυσφήμηση.

Αντισυνταγματική έκρινε, δε, τη διάταξη για τη σύσταση του μητρώου μελών ΜΚΟ με υπουργική απόφαση, εφόσον λείπουν από τον βασικό νόμο οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την εγγραφή των μελών, υπαλλήλων και συνεργατών οργανώσεων.

Ι. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εξουσιοδοτική διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 για τη ρύθμιση των σχετικών με τη λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο. ζητημάτων είναι σύμφωνη με το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος. Ως προς την εξουσιοδοτική διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 για τη ρύθμιση των σχετικών με τη λειτουργία του Μητρώου Μελών Μ.Κ.Ο. ζητημάτων το Δικαστήριο έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι αντίκειται στο άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ του Συντάγματος, διότι με αυτήν παρέχεται εξουσιοδότηση για την έκδοση απόφασης του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου για τη ρύθμιση των εν λόγω ζητημάτων, χωρίς να περιέχεται στον νόμο η βασική ουσιαστική ρύθμιση σχετικά με τις προϋποθέσεις εγγραφής και πιστοποίησης των ενδιαφερομένων προσώπων στο Μητρώο Μελών Μ.Κ.Ο.

ΙΙ. Το Δικαστήριο έκρινε, στη συνέχεια, ότι η κατ’ αρχήν υποχρέωση εγγραφής των ενδιαφερομένων οργανώσεων στο Μητρώο Ελληνικών και Ξένων Μ.Κ.Ο. του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, ως προϋπόθεση για τη δραστηριοποίησή τους εντός των δομών του Υπουργείου και για τη λήψη κρατικής ή ενωσιακής χρηματοδότησης, δεν αντίκειται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Ως προς τους επιμέρους όρους και προϋποθέσεις εγγραφής στο Μητρώο που θεσπίζονται με τον νόμο και την Υ.Α., τα βασικά ζητήματα που έκρινε το Δικαστήριο είναι τα εξής :

Α. Αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και έχουν τεθεί εκτός εξουσιοδότησης α) η ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 4 εδ. τελευταίο της Υ.Α. 82876/8.5.2026, όπως αναφέρεται την οποία ο Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο διατηρεί το δικαίωμα, κατά συνεκτίμηση στοιχείων που αφορούν τη δράση των υπό εγγραφή φορέων και κατά τη διακριτική του ευχέρεια, να απορρίψει ή να κάνει δεκτή την αίτηση εγγραφής στο Μητρώο · ως προς την ίδια ρύθμιση κρίθηκε ότι αντίκειται επίσης στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας (με μειοψηφία), β) η ρύθμιση του άρθρου 2 περ. ι΄ υποπερ. v΄ της Υ.Α. 82876/8.5.2026, κατά το μέρος που προβλέπει γενική υποχρέωση δημοσιοποίησης στον ιστότοπο των οργανώσεων των στοιχείων σχετικά με τους συνδρομητές/χορηγούς τους, γ) η ρύθμιση του άρθρου 6 παρ. 3 της Υ.Α. 82876/8.5.2026, από την οποία προκύπτει απαγόρευση επανεγγραφής οργάνωσης στο Μητρώο για χρονικό διάστημα δύο ετών από την ημερομηνία διαγραφής, κατά το μέρος που η εν λόγω απαγόρευση επανεγγραφής θεσπίζεται αδιακρίτως για όλες τις λοιπές περιπτώσεις διαγραφής λόγω μη συμμόρφωσης σε τυπικές υποχρεώσεις που υπέχουν οι εγγεγραμμένες οργανώσεις, πλην της περιπτώσεως διαγραφής λόγω πλημμελούς εκτέλεσης του έργου που έχουν αναλάβει (με μειοψηφία).

Β. Δεν αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι α) η πρόβλεψη του νόμου και της Υ.Α. περί υποχρέωσης ελέγχου των χρηματοοικονομικών καταστάσεων των οργανώσεων από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές, β) οι ρυθμίσεις του άρθρου 5 παρ. 6 της Υ.Α. 82876/8.5.2026 σχετικά με τον έλεγχο ως προς την τήρηση των υποχρεώσεων των εγγεγραμμένων οργανώσεων και γ) η πρόβλεψη περί διαγραφής οργάνωσης από το Μητρώο σε περίπτωση κατά την οποία διαπιστώνεται, βάσει εγγράφου της κατά περίπτωση αρμόδιας διοικητικής αρχής, πλημμελής εκτέλεση του έργου που έχει αναλάβει (άρθρα 5 παρ. 4 και 6 της Υ.Α. 82876/8.5.2026).

Γ. Συντρέχει περίπτωση αποστολής προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) σχετικά με τη συμφωνία προς το άρθρο 12 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ρυθμίσεων του νόμου και της Υ.Α., με τις οποίες τίθεται ως προϋπόθεση για την εγγραφή οργανώσεως στο Μητρώο (i) η μη άσκηση ποινικής δίωξης εις βάρος των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποί της για οποιοδήποτε κακούργημα και (ii) η μη ύπαρξη εις βάρος των εν λόγω προσώπων τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για το πλημμέλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.