Όχι άλλο πόλεμο! Όταν η πολεμική ειδησεογραφία μάς κάνει τα νεύρα κουρέλια

Με κατάπαυση πυρός ή χωρίς, η πολεμική ειδησεογραφία είναι παντού γύρω μας. Όσοι ξενύχτησαν για να δουν αν ο Τραμπ θα πατήσει το κουμπί, ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει να σου γίνονται τα νεύρα κουρέλια περιμένοντας την καταστροφή.

Όταν άλλοι λαοί βομβαρδίζονται από πραγματικά πυρά, ακούγεται πρωτοκοσμική πολυτέλεια να εκφράζει κανείς δυσανεξία για τον ειδησεογραφικό πολεμικό βομβαρδισμό.  Όμως οι επιπτώσεις του στην ψυχική υγεία και την ευημερία του πληθυσμού δεν είναι διόλου αμελητέες.

Στις διεθνείς έρευνες για τα ΜΜΕ, το φαινόμενο της ειδησεογραφικής  κόπωσης (news fatigue και media fatigue), επανέρχεται όλο και πιο επίμονα. Η συνεχής κάλυψη των πολεμικών συγκρούσεων, με τον τρόπο που γίνεται και με τον τρόπο που την καταναλώνουμε, αντί να ευαισθητοποιεί την κοινή γνώμη, συχνά έχει αντίθετο αποτέλεσμα. Καταλήγει σε ένα είδος αναισθητοποίησης ή μιθριδατισμού. Από τις πολλές δόσεις πολέμου, θανάτου και καταστροφής, σε μαζική κλίμακα, κάποιοι παθαίνουν ανοσία ή απλώς κλείνουν την οθόνη και προτιμάνε να κοιτάνε αλλού.

Όμως για όσους παρακολουθούν όλα τα παραπάνω – μαζί και τις εκκλήσεις της Τούνμπεργκ- συχνά το συναίσθημα που επικρατεί είναι η ακινητοποίηση, το πάγωμα, η αδυναμία παρέμβασης και όχι η διάθεση συλλογικής δράσης.

Πρέπει να αισθάνονται ένοχοι όσοι αποφεύγουν την πολεμική ειδησεογραφία ή απλώς την προσπερνάνε με ένα λυπημένο emoji; Σύμφωνα με το Reuters το 40% του πληθυσμού παγκοσμίως αποφεύγει συχνά ή κάποιες φορές να παρακολουθεί ειδήσεις, ιδίως όταν αφορούν δυσάρεστα γεγονότα, π.χ. πολεμικές συγκρούσεις ή οικονομική κρίση. Στην Ελλάδα το ποσοστό αγγίζει το 60%.

Η αποφυγή των δυσάρρεστων ειδήσεων είναι μια ανθρώπινη και εύκολα ερμηνεύσιμη αντίδραση. Όμως δεν ειναι η μόνη αντίδραση. Σχετική έρευνα που έγινε στην Τουρκία για τις επιπτώσεις των πολεμικών ειδήσεων στη συλλογική ψυχική υγεία, τις κατηγοριοποίησε σε τρεις βασικές κατηγορίες:  Συμπτώματα συλλογικού άγχους, στρατηγικές για τη διατήρηση της πνευματικής ανθεκτικότητας και στρατηγικές πλοήγησης στην επικοινωνιακή καταιγίδα.

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα – η οποία πραγματοποιήθηκε το 2024 ενώ συνεχιζόταν η γενοκτονία στην Παλαιστίνη –  ανέφεραν τις αρνητικές επιπτώσεις των ειδήσεων για τον πόλεμο στην ψυχική και σωματική τους υγεία. Το άγχος, ο φόβος, η ταραχή, η απόσυρση είναι μερικά από τα κύρια συμπτώματα.  Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι η  συνεχής κάλυψη των ειδήσεων για τον πόλεμο στα μέσα ενημέρωσης επηρεάζει και την κοινωνική ενσυναίσθηση, διαμορφώνοντας την ικανότητα της κοινωνίας να στηρίζει ο ένας τον άλλον σε περιόδους κρίσης.

Πρόσφατο άρθρο στο Psychology Today, εξετάζει το πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η κάλυψή του από τα ΜΜΕ επηρεάζει την ψυχική υγεία. Καταρχάς διαπιστώνει ότι κάποιοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι στις ειδήσεις για τον πόλεμο. Ανάμεσα σε αυτούς είναι οι ηλικιωμένοι, και τα άτομα με υψηλά ανεπτυγμένη ενσυναίσθηση, που τείνουν να συμπάσχουν με τα βάσανα των άλλων.

Ειδικά οι τελευταίοι, σε περιόδους πολεμικών συγκρούσεων, κινδυνεύουν περισσότερο από την καταναγκαστική, επαναλαμβανόμενη αναζήτηση και κατανάλωση δυσάρεστων ειδήσεων, το doomscrolling. Μία μέθοδος που προτείνεται είναι η αποφυγή της αποσπασματικής και ασύνδετης ενημέρωσης, μέσω συνεχούς ροής στα social media.  Συνιστά να εστιάζουμε σε λιγότερες αλλά καλύτερα επιλεγμένες πηγές πληροφόρησης, που διασταυρώνουν την είδηση και δεν επιδίδονται σε φτηνή εντυπωσιοθηρία (clickbait).

Μια σύσταση ειδικών είναι να μην παραμελούμε τις κοινωνικές δραστηριότητες και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Για παράδειγμα, το να είμαστε μέρος μιας συλλογικότητας, μιας ομάδας ανθρώπων που αλληλοϋποστηρίζονται, νοιαζόμαστε γι’αυτούς και αναλαμβάνουμε από κοινού δράσεις που θεωρούμε ότι έχουν νόημα, μπορεί να μας δώσει ψυχική δύναμη.