Οδεύοντας στη νέα εποχή του ρήτορα – και στην απόρριψη της λογικά συγκροτημένης σκέψης

Και αυτή συνδέεται με το γεγονός ότι η ανάγνωση φθίνει διαρκώς και οι ιδέες δεν διακινούνται μέσω του γραπτού λόγου. Ο προφορικός λόγος, όπως αυτός ακούγεται μέσα στα social media, δείχνει να κυριαρχεί και να εξοβελίζει το βιβλίο, το περιοδικό, την εφημερίδα.

Έτσι, η προσέγγιση του Τσάρλι Κερκ, που καθόταν σε ένα τραπέζι κάτω από μια πινακίδα, καλώντας τους περαστικούς να του αποδείξουν ότι κάνει λάθος, έφερε στο προσκήνιο μια πολύ παλαιότερη πολιτική κουλτούρα. Την εποχή του αναλφαβητισμού. Τότε που τα χειρόγραφα αντιγράφονταν με μεγάλο κόστος από γραφείς και διαβάζονταν από μια μικρή ελίτ. Και όσοι ήθελαν να μοιραστούν ειδήσεις ή ιδέες έπρεπε να το κάνουν προφορικά.

Δηλαδή, πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας και τη διάδοση του εγγραμματισμού. Που έκανε το γραπτί κείμενο πιο προσιτό και όσοι ήθελαν να επικοινωνήσουν, έγραφαν άρθρα και φυλλάδια.

Αλλά πλέον, οι γονείς δυσκολεύονται να πείσουν τα παιδιά τους να πιάσουν ένα βιβλίο στα χέρια τους. Οι καθηγητές απελπίζονται βλέποντας ότι οι φοιτητές δεν μπορούν να ολοκληρώσουν τις λίστες ανάγνωσης. Και όταν ενηλικιώνονται, ελεύθεροι πια από την πίεση του σχολείου, πολλοί άνθρωποι σταματούν εντελώς το διάβασμα. Και χαλαρώνουν παρακολουθώντας τη ροή των βίντεο στο κινητό τηλέφωνο.

Και το κοινό, μέσα από τα social media, επιστρέφει σε ορισμένα από εκείνα τα χαρακτηριστικά της προ του αλφαβητισμού εποχής. Θα το δει κανείς στα βίντεο στο youtube με οδηγίες για σωστή διατροφή, για μόδα, αλλά και για πολιτική. Αυτό το στυλ της ανακυκλούμενης ροής κουράζει στο γραπτό κείμενο. Αλλά στον προφορικό λόγο βοηθά τις ιδέες να μείνουν στη μνήμη.

Όπως επισημαίνει ο Economist, αυτή η στροφή προς τον προφορικό λόγο εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία πολιτικών όπως ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, με βάση τα συμβατικά κριτήρια, είναι κάκιστος επικοινωνιολόγος. Δεν αναπτύσσει επιχειρήματα, αλλά παραθέτει σωρεία ισχυρισμών ακόμη και αποδεδειγμένα αναληθών.

Αλλά αν ο Όμηρος απασχολεί τους γλωσσολόγους, ο Τραμπ, που ουδόλως θα μπορούσε κάποιος να χαρακτηρίσει ρήτορα, εμπίπτει στην αρμοδιότητα των πολιτικών αναλυτών και ιστορικών. Διότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί μεταφράζεται και σε πολιτικές.

Όπως προεκλογικά το 2016 ο Τραμπ επινόησε την ιδέα ενός πραγματικού τείχους που θα περιόριζε τη μετανάστευση, μετά προχώρησε στην εν μέρει κατασκευή του.

Η ανησυχία για τη μείωση της ανάγνωσης συνδέεται ωστόσο με τη νέα εποχή του ρήτορα –είτε τη λέξη ρήτορας τη βάλει κανείς σε εισαγωγικά είτε όχι.