Σε ισχύ από σήμερα το νέο σύμφωνο για το άσυλο και τη μετανάστευση

Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα 12 Ιουνίου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, αναδιαμορφώνοντας το πλαίσιο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Στην Ελλάδα, το νομοθετικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση των προβλέψεων του Συμφώνου εγκρίθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου.

Το Σύμφωνο εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων

Σύμφωνα με έκθεση προόδου που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) στις αρχές Μαΐου, τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να έχουν πλέον τεθεί σε τροχιά λειτουργίας. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες ώστε να ολοκληρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή του νέου πλαισίου.

Το Σύμφωνο, το οποίο υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, νέες διαδικασίες ασύλου και μηχανισμούς που επιδιώκουν να εξισορροπήσουν την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών με την ανάληψη ευθύνης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Τα περισσότερα κράτη-μέλη βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας τους, τη δημιουργία υποχρεωτικών διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και τη θέσπιση ανεξάρτητων μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, έχουν ενισχύσει τις δυνατότητές τους για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο προς το κράτος-μέλος που είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησής τους και για την υλοποίηση των υποχρεώσεων αλληλεγγύης που προβλέπει το νέο σύστημα.

Το σχέδιο νόμου του ελληνικού υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου ενσωματώνει βασικές προβλέψεις του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και επιχειρεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών.

Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου κινείται γύρω από έναν κεντρικό άξονα: ταχύτερη καταγραφή, γρηγορότερη αξιολόγηση αιτημάτων ασύλου και άμεση επιστροφή όσων απορρίπτονται επειδή κρίνεται ότι οι αιτούντες δεν δικαιούνται διεθνή προστασία – τους οποίους, μην ξεχνάμε, ο αρμόδιος υπουργός της κυβέρνησης Μητσοτάκη, Θάνος Πλεύρης, στέλνει στη φυλακή, εκτός κι αν φύγουν από τη χώρα.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νομοσχέδιο είναι η καθιέρωση υποχρεωτικής διαδικασίας προελέγχου (screening) για όλους τους παράτυπα εισερχόμενους υπηκόους τρίτων χωρών στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαδικασία αυτή θα εφαρμόζεται προτού εξεταστεί αίτημα ασύλου και θα περιλαμβάνει πλήρη εξακρίβωση στοιχείων ταυτότητας, λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και βιομετρικών δεδομένων, ελέγχους ασφαλείας, αλλά και βασικούς υγειονομικούς ελέγχους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα των επιστροφών, το οποίο αποτελεί τα τελευταία χρόνια βασικό πεδίο πίεσης για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι όσοι δεν λαμβάνουν διεθνή προστασία θα οδηγούνται άμεσα σε διαδικασία επιστροφής, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι μηχανισμοί ελέγχου και παρακολούθησης έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δυνατότητα παραμονής σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές στα σύνορα.

Παρά τη συνολική πρόοδο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, της κεντρικής ευρωπαϊκής βιομετρικής βάσης δεδομένων που θα στηρίζει το Σύμφωνο, στη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου και συνόρων, στην εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων και διαφυγών αιτούντων άσυλο, καθώς και στην πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών.