Τέλος το ταμείο ανάκαμψης στην εε – η βιτρίνα των 2 τρισ. και ο επενδυτικός γκρεμός

Όπως αναλύουν στο Social Europe οι Sonja Hennen και Dominika Biegon, κορυφαία στελέχη οικονομικής πολιτικής της Γερμανικής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (DGB), η Ευρώπη οδεύει ολοταχώς προς μια επικίνδυνη δημοσιονομική συρρίκνωση, την ώρα ακριβώς που χρειάζεται τεράστια κεφάλαια για να επιβιώσει στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Το μεγάλο, κρυφό πρόβλημα είναι το τι θα συμβεί όταν στερέψουν τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenerationEU) το 2026. Χωρίς αυτό το εργαλείο —για το οποίο δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη αντικατάστασης— η πραγματική ικανότητα της Ε.Ε. να χρηματοδοτεί έργα θα πέσει δραματικά.

Ακόμα και με τα σημερινά δεδομένα της Επιτροπής, η Ευρώπη θα έχει ετήσιο έλλειμμα 300 δισεκατομμυρίων ευρώ μόνο για τα απολύτως απαραίτητα διασυνοριακά έργα (ενεργειακά δίκτυα, υποδομές, πράσινη μετάβαση).

Ενώ η Ευρώπη αναλώνεται σε συζητήσεις για περικοπές και κανόνες χρέους, οι παγκόσμιοι ανταγωνιστές της ρίχνουν αμύθητα ποσά στην πραγματική οικονομία. Η Κίνα επενδύει περίπου 5,9 τρισ. δολάρια ετησίως (πάνω από το 30% του ΑΕΠ της) και οι ΗΠΑ 5,1 τρισ. δολάρια (17% του ΑΕΠ). Η Ευρώπη ακολουθεί ασθμαίνοντας με 3,1 τρισ. δολάρια (16%).

Οι καθαρές παραγωγικές επενδύσεις —αυτές δηλαδή που δημιουργούν νέο πλούτο, καινοτομία και ανάπτυξη— βρίσκονται μόλις στο 2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της ευρωπαϊκής υστέρησης, στην Κίνα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 23% και στις ΗΠΑ 4%.

Πώς μπορεί να αναστραφεί αυτή η πορεία παρακμής; Οι συγγραφείς ξεκαθαρίζουν ότι απαιτούνται δύο άμεσες και ριζικές αλλαγές πλεύσης.

Πρώτον, η Ευρώπη πρέπει να σπάσει οριστικά το ταμπού του κοινού χρέους. Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν ένα επιτυχημένο πείραμα που στήριξε εκατομμύρια νέους και έδωσε ανάσα στην οικονομία. Η Ε.Ε. χρειάζεται επειγόντως ένα μόνιμο διάδοχο σχήμα, με νέο κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό, που θα κατευθύνεται αποκλειστικά σε στρατηγικές επενδύσεις.

Παράλληλα, οι ασφυκτικοί δημοσιονομικοί κανόνες πρέπει να αλλάξουν: τα κράτη πρέπει να μπορούν να δανείζονται για επενδύσεις που φέρνουν ανάπτυξη, χωρίς να προσμετρώνται αυτές οι δαπάνες στα ελλείμματά τους, ώστε να μην τιμωρούνται.

Δεύτερον, πρέπει να μπει τέλος στα κρατικά χρήματα χωρίς όρους. Η Ευρώπη δεν χάνει μόνο επειδή επενδύει λιγότερα, αλλά και επειδή τα ξοδεύει λάθος. Στις ΗΠΑ, μέσα από το πρόγραμμα IRA, οι κρατικές επιδοτήσεις δίνονται με αυστηρούς όρους (υποχρέωση για καλές θέσεις εργασίας και εγχώρια παραγωγή).

Η αλλαγή αυτή πρέπει να ξεκινήσει τώρα. Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας ετοιμάζεται να μοιράσει 409 δισεκατομμύρια ευρώ.