Η ευρώπη στο ίδιο τραπέζι με τους ταλιμπάν για τις απελάσεις μεταναστών

Σε μια άκρως αμφιλεγόμενη κίνηση που σηματοδοτεί τη σκλήρυνση της μεταναστευτικής της πολιτικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εκπρόσωποι 15 κρατών μελών (ανάμεσά τους η Δανία, η Σουηδία και το Βέλγιο) συναντήθηκαν μυστικά σε ξενοδοχείο των Βρυξελλών με αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν. Στόχος της συνάντησης ήταν η επιτάχυνση των διαδικασιών για την αναγκαστική απέλαση Αφγανών μεταναστών πίσω στο Αφγανιστάν, εστιάζοντας κυρίως σε άτομα που έχουν υποπέσει σε σοβαρά αδικήματα και θεωρούνται απειλή για τη δημόσια ασφάλεια.

Πρόκειται για την πρώτη φορά που επίσημη αντιπροσωπεία του ισλαμιστικού καθεστώτος —το οποίο η ΕΕ δεν αναγνωρίζει επίσημα— πατάει το πόδι της στις Βρυξέλλες από τότε που κατέλαβε την εξουσία το 2021. Η συνάντηση, επικεφαλής της οποίας από την πλευρά των Ταλιμπάν ήταν ο Αμπντούλ Καχάρ Μπαλκί (εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών τους), οργανώθηκε υπό άκρα μυστικότητα. Το Βέλγιο εξέδωσε περιορισμένες βίζες μίας ημέρας, αυστηρά για τη βελγική επικράτεια, αποκλείοντας τη μετακίνηση στον χώρο Σένγκεν.

Η συνάντηση αποτελεί συνέχεια μιας επιστολής που είχαν συνυπογράψει 20 ευρωπαϊκές χώρες τον περασμένο Οκτώβριο, ζητώντας από την Κομισιόν να εξετάσει τρόπους αναγκαστικής επαναπατρισμού στο Αφγανιστάν. Αξίζει να σημειωθεί ότι χώρες όπως η Ισπανία δεν συμμετείχαν στη συνάντηση ούτε είχαν υπογράψει την αρχική επιστολή, ενώ η Γερμανία έχει ήδη ξεκινήσει δικό της πρόγραμμα απελάσεων, έχοντας επιστρέψει περίπου 100 Αφγανούς που είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα. Από την πλευρά τους, οι Ταλιμπάν άνοιξαν στο τραπέζι και το ζήτημα της αποκατάστασης των προξενικών υπηρεσιών για τους Αφγανούς που ζουν στην ΕΕ.

Η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης, Μαλάλα Γιουσαφζάι, εξέφρασε τον αποτροπιασμό της μέσω βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Πάντως αυτό που έγινε, πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητο. Εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δεκαπέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κάθονται στο ίδιο τραπέζι με αξιωματούχους των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο τη διευκόλυνση των επιστροφών και των απελάσεων Αφγανών μεταναστών στο Αφγανιστάν.

Η συνάντηση, η πρώτη επί ευρωπαϊκού εδάφους μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Όχι μόνο επειδή πραγματοποιήθηκε στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά κυρίως επειδή αποτυπώνει την εντυπωσιακή μεταβολή που συντελείται στη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης.

Η ΕΕ εξακολουθεί επισήμως να μην αναγνωρίζει το καθεστώς των Ταλιμπάν ως νόμιμη κυβέρνηση του Αφγανιστάν. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματικότητα επιβάλλει μια δύσκολη εξίσωση. Εκατοντάδες χιλιάδες Αφγανοί βρίσκονται σήμερα στην Ευρώπη, ενώ αρκετές χώρες πιέζουν για ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται άσυλο ή έχουν καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα.

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο το Αφγανιστάν. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις, πολιτική άνοδο κομμάτων που ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων και αυξανόμενη κοινωνική ανησυχία γύρω από το μεταναστευτικό ζήτημα. Ως αποτέλεσμα, πολλές κυβερνήσεις πιέζουν τις Βρυξέλλες να υιοθετήσουν πιο αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιστροφών.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει πλέον επιλογές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά απαγορευμένες. Η δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, οι συμφωνίες με τρίτες χώρες για την υποδοχή μεταναστών και οι απευθείας διαπραγματεύσεις με μη αναγνωρισμένα καθεστώτα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.