Οι νήσοι φερόε δεν θέλουν πλέον τη δανία σε ρόλο «κηδεμόνα»

Στη σκιά της αντιπαράθεσης για τη Γροιλανδία, ένα άλλο αυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας επιχειρεί αθόρυβα να επανακαθορίσει τη θέση του. Οι Νήσοι Φερόε δεν απασχολούν τον Ντόναλντ Τραμπ, δεν διαθέτουν τα τεράστια κοιτάσματα της Γροιλανδίας και δεν βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διεθνούς διεκδίκησης. Διαθέτουν, όμως, κάτι που κάνει την ανεξαρτησία τους πολύ περισσότερο εφικτή: μια οικονομία ικανή να σταθεί σχεδόν χωρίς τη χρηματοδότηση της Κοπεγχάγης.

Το αρχιπέλαγος των περίπου 55.000 κατοίκων, στον Βόρειο Ατλαντικό μεταξύ Ισλανδίας, Νορβηγίας και Σκωτίας, αποτελεί αυτοδιοικούμενη κοινότητα εντός του Βασιλείου της Δανίας. Έχει δικό του Κοινοβούλιο, κυβέρνηση, σημαία και γλώσσα, ενώ ελέγχει μεγάλο μέρος των εσωτερικών του υποθέσεων.

Η εξωτερική πολιτική, η άμυνα και η ασφάλεια παραμένουν, εντούτοις, κατά βάση αρμοδιότητα της Κοπεγχάγης. Οι Φεροέζοι μπορούν να διαπραγματεύονται διεθνείς συμφωνίες για τομείς που έχουν περιέλθει στην αρμοδιότητά τους, αλλά όχι να ενεργούν πλήρως ανεξάρτητα σε ζητήματα άμυνας ή στις διεθνείς οργανώσεις στις οποίες συμμετέχει το Βασίλειο της Δανίας. Ακριβώς αυτό το όριο θέλει να μετακινήσει η νέα κυβέρνηση.

Μετά τις εκλογές του Μαρτίου 2026, πρωθυπουργός ανέλαβε ο μόλις 29 ετών Μπενίρ Γιοχάνεσεν, ο νεότερος στην ιστορία των Νήσων Φερόε. Ο φιλελεύθερος-συντηρητικός πολιτικός τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της ανεξαρτησίας, χωρίς να ζητεί άμεση διάλυση της λεγόμενης Κοινότητας του Βασιλείου, η οποία περιλαμβάνει τη Δανία, τη Γροιλανδία και τις Φερόε.

Η βασική ένστασή του είναι ότι η σημερινή δομή δεν αποτελεί πραγματική ένωση τριών ισότιμων εταίρων. Η Δανία βρίσκεται θεσμικά πάνω από τα άλλα δύο μέρη και διατηρεί τον τελευταίο λόγο στα σημαντικότερα διεθνή ζητήματα.

Η επιδίωξη δεν παρουσιάζεται ως επανάσταση, αλλά ως σταδιακή εξέλιξη. Ένα πιθανό μοντέλο θα ήταν η πλήρης κρατική ανεξαρτησία σε συνδυασμό με συμφωνία ελεύθερης σύνδεσης με τη Δανία. Οι Φερόε θα αποκτούσαν διεθνή νομική προσωπικότητα και μεγαλύτερη δυνατότητα σύναψης εμπορικών συμφωνιών, διατηρώντας ταυτόχρονα στενή συνεργασία με την Κοπεγχάγη σε ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και ενδεχομένως νομίσματος.

Σε αντίθεση με τη Γροιλανδία, η οικονομική εξάρτηση των Φερόε από τη Δανία είναι περιορισμένη. Η ετήσια δανική επιχορήγηση αντιστοιχούσε ήδη το 2023 περίπου στο 2,4% του ΑΕΠ και έκτοτε μειώνεται σταδιακά. Στη Γροιλανδία η αντίστοιχη χρηματοδότηση καλύπτει σχεδόν το ήμισυ των δημόσιων δαπανών.

Το 2024 οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ο σημαντικότερος προορισμός των εξαγωγών τους, ενώ η Κίνα και άλλες ασιατικές αγορές αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Το 2025 η αξία των εξαγωγών ψαριών έφθασε περίπου τα 13 δισ. δανικές κορώνες, παρά τις μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές και στις διαθέσιμες ποσότητες.

Αυτή η εξάρτηση από τις εξαγωγές εξηγεί γιατί το ζήτημα της εξωτερικής πολιτικής δεν είναι μόνο θέμα εθνικής υπερηφάνειας. Για τις Φερόε, η δυνατότητα να διαπραγματεύονται αυτόνομα εμπορικές και αλιευτικές συμφωνίες μπορεί να μεταφραστεί σε άμεσο οικονομικό όφελος.

Οι Νήσοι Φερόε δεν αποτελούν μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρότι η Δανία είναι κράτος-μέλος. Η ιδιόμορφη αυτή θέση τους επιτρέπει ήδη σημαντική ευελιξία, αλλά δημιουργεί και εμπόδια στην πρόσβαση σε αγορές και διεθνείς οργανισμούς.