Γιατί οι τέσσερις «πονοκέφαλοι» της τουρκίας είναι και της εε; - οι συνέπειες για ελλάδα και κύπρο

Τα γεγονότα αυτά έχουν πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις στην Τουρκία και, σε συνδυασμό με άλλες εξελίξεις, έχουν και σοβαρές διεθνείς συνέπειες. Υπάρχουν τέσσερις κρίσιμοι πολιτικοί τομείς στους οποίους η Τουρκία και η Ευρώπη αντιμετωπίζουν ένα αβέβαιο μέλλον.

Η δεινή κατάσταση της τουρκικής οικονομίας αποτελεί σοβαρό λόγο ανησυχίας εδώ και χρόνια. Ένας απλός δείκτης των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι η σημαντική υποτίμηση της τουρκικής λίρας. Περίπου την εποχή που η Τουρκία ξεκίνησε τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, στα τέλη του 2005, χρειάζονταν 1,6 λίρες για να αγοράσει κανείς 1 ευρώ· σήμερα χρειάζονται σχεδόν 56 λίρες για να αγοράσει κανείς το ίδιο 1 ευρώ. Η κατάσταση ήταν ήδη οδυνηρή, και μόλις επιδεινώθηκε.

Στο εμπορικό μέτωπο, η μακροχρόνια σχέση της Τουρκίας με την ΕΕ στο πλαίσιο της Τελωνειακής Ένωσης του 1995 – η μοναδική συμφωνία αυτού του είδους μεταξύ της ΕΕ και τρίτης χώρας – έχει βρεθεί υπό νέα πίεση στο πλαίσιο της αμυντικής στάσης της ΕΕ έναντι της αύξησης των εισαγωγών από την Κίνα, ιδίως στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Όταν η Τουρκία ξεκίνησε τη διαδικασία ένταξής της στην ΕΕ το 2005, αυτό συνεπαγόταν την υποχρέωση να ευθυγραμμιστεί με την Ένωση όσον αφορά στα τεχνικά πρότυπα και στις πολιτικές αρχές. Ωστόσο, η Άγκυρα δεν επιδίωξε ποτέ σοβαρά μια τέτοια ευθυγράμμιση, καθώς αυτή ερχόταν σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις επιλογές της ηγεσίας – τις αδιαφανείς διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων, τη δημιουργία ενός υπερπροεδρικού συστήματος και τον πολιτικό έλεγχο της δικαιοσύνης, των μέσων ενημέρωσης και της κοινωνίας των πολιτών – καθώς και με την κουλτούρα των διπλωματικών συμβιβασμών και τον εθνικισμό της χώρας.

Πιο ουσιαστικά, οι πολιτικοί περιορισμοί που συνδέονταν με την ένταξη στην ΕΕ δεν μπορούσαν να συμβιβαστούν με τις αυταρχικές τάσεις της ηγεσίας. Η μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία και η υποστήριξή της προς το ψευδοκράτος οδήγησαν την ΕΕ να περιορίσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, ενώ το 2007 οι δημόσιες θέσεις του τότε Γάλλου προέδρου και της Γερμανίδας καγκελαρίου συνενώθηκαν για να εμποδίσουν την ενδεχόμενη ένταξη της Τουρκίας.

Οι διαμάχες σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα της Τουρκίας με την Ελλάδα, με την Άγκυρα να απειλεί την Αθήνα ακόμη και με πόλεμο (casus belli) περιπλέκουν περαιτέρω τα πράγματα.

Όλα αυτά θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: Ήταν η ένταξη το καλύτερο μέσο που θα μπορούσε να προσφέρει η ΕΕ σε μια χώρα όπως η Τουρκία; Αυτή η συζήτηση δεν έγινε ποτέ στις Βρυξέλλες.

Από την άλλη πλευρά, μία Τουρκία που απειλεί δύο κράτη μέλη της ΕΕ, την Ελλάδα και την Κύπρο, δεν μπορεί να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια…

Στην Ανατολική Μεσόγειο, διαφωνίες σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ. Στις 20 Οκτωβρίου, η ανατολική διοίκηση της Λιβύης, η οποία δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, επικύρωσε ένα νέο μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την έκταση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών, που θίγει ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Η συμφωνία απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τις αρχές της ΕΕ, την Ελλάδα, την Κύπρο αλλά και από το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών, που χαρακτήρισαν το μνημόνιο παράνομομο, άκυρο και ανίσχυρο. Το μνημόνιο απορρίφθηκε επίσης από το Μπαχρέιν, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ωστόσο, ένας τέτοιος ρόλος ενδέχεται να ενέχει τον κίνδυνο η Μόσχα να ασκήσει ισχυρή πίεση στην Άγκυρα προκειμένου να περιορίσει τυχόν αμυντικές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να ωφελήσουν το Κίεβο.