Είναι βίαιη και συντονισμένη η εξέγερση των νέων; - αυτή είναι η εικόνα που θέλουν να παρουσιάσουν οι εχθροί τ

Το βράδυ του περασμένου Σαββάτου, το δημαρχείο της Λιμόζ, στην Γαλλία, τυλίχθηκε στις φλόγες. Μέχρι την Κυριακή, εικόνες της πυρκαγιάς που κατέστρεφε ένα σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας, καθώς και άλλες σκηνές αναταραχής σε ολόκληρη τη χώρα, κυκλοφορούσαν παντού, αλλά χρησιμοποιούνταν για να αφηγηθούν πολύ διαφορετικές ιστορίες σχετικά με το τι συμβαίνει στην Ευρώπη.

Καμία από αυτές τις αφηγήσεις, που η καθεμία εξυπηρετεί διαφορετική πολιτική ατζέντα, δεν εξηγεί επαρκώς τι συμβαίνει. Οι διαμαρτυρίες στην Ευρώπη έχουν διαφορετικές αιτίες, διαφορετικά κοινά και  διαφορετικά αιτήματα. Η απεικόνισή τους ως μια πανευρωπαϊκή εξέγερση εξαλείφει αυτές τις διαφορές και κάνει την Ευρώπη να φαίνεται ακυβέρνητη. Αυτή η εικόνα είναι ένα δώρο για όποιον θέλει να εκμεταλλευτεί τις αναταραχές, υπογραμμίζει ο Αλμπέρτο Αλεμάνο, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου στο πανεπιστήμιο HEC Paris, μιλώντας στον βρετανικό Guardian.

Τα αίτια που πυροδότησαν τις διαμαρτυρίες διαφέρουν από χώρα σε χώρα, εξηγεί. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η κινητοποίηση ξεκίνησε στα σχολεία στα μέσα Σεπτεμβρίου, ως έκφραση απογοήτευσης για τη μακροχρόνια αδυναμία αντιμετώπισης του προβλήματος υπεράριθμων τάξεων, της έλλειψης εκπαιδευτικών και των ερειπωμένων κτιρίων και εγκαταστάσεων. Μέχρι τη στιγμή της τεράστιας διαδήλωσης το Σάββατο, στο κίνημα είχαν ενταχθεί και οι εργαζόμενοι του δημόσιου τομέα, ενώ τα αιτήματα είχαν διευρυνθεί ώστε να συμπεριλάβουν και το κόστος διαβίωσης.

Στο Βέλγιο, εν τω μεταξύ, οι φοιτητές αμφισβήτησαν τις αυξήσεις των διδάκτρων στη γαλλόφωνη περιοχή της χώρας και απαίτησαν εξάλλου ώρες διδασκαλίας. Οι Έλληνες φοιτητές κινητοποιήθηκαν για το κόστος στέγασης και την πρόσβαση σε κατοικία, ενώ οι Γερμανοί μαθητές διαδήλωσαν ενάντια στην πιθανή επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.

Αν κοιτάξουμε πέρα από τη Δυτική Ευρώπη, οι διαφορές γίνονται ακόμη πιο εμφανείς. Στην Αλβανία, οι φοιτητικές αναταραχές βασίζονται σε μια προϋπάρχουσα αντικυβερνητική κινητοποίηση και όχι σε μια μεμονωμένη εξέγερση της νεολαίας.

Στην Σερβία, οι φοιτητές ηγούνται εδώ και δύο χρόνια – κατά κύριο λόγο, ειρηνικών – διαδηλώσεων, μετά την καταστροφή στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Το κίνημά τους επικεντρώνεται σε αιτήματα για τον τερματισμό της διαφθοράς, της έλλειψης θεσμικής λογοδοσίας και της πολιτικής αδράνειας. Τώρα οι φοιτητές συμμετέχουν στις εκλογές αυτού του Σαββατοκύριακου με δικό τους εκλογικό ψηφοδέλτιο. Πρόκειται για μια μάχη για την εξουσία και τη λογοδοσία, η οποία ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της εκπαίδευσης ή της γενεακής απογοήτευσης.

Οι Ιταλοί φοιτητές μπορεί να καταλαμβάνουν σχολεία και να φωνάζουν συνθήματα στα γαλλικά, αλλά η διασυνοριακή διάδοση εικόνων, συνθημάτων και τακτικών δεν αποδεικνύει την ύπαρξη μιας κοινής οργάνωσης. Αντίθετα, η 24ωρη ειδησεογραφική κάλυψη μπορεί να μετατρέψει ξεχωριστές διαμαρτυρίες σε μια ενιαία ιστορία νεανικής εξέγερσης, δημιουργώντας, σκόπιμα ή όχι, την ψευδαίσθηση ενός κοινού κινήματος και προγράμματος, ενώ δεν υπάρχει τίποτα από τα δύο.

Η απόρριψη της ιδέας μιας ενιαίας ευρωπαϊκής νεανικής εξέγερσης δεν σημαίνει άρνηση της ύπαρξης μιας κοινής γενεαλογικής ανησυχίας. Η στέγαση έχει καταστεί όλο και πιο απρόσιτη, οι δημόσιες υπηρεσίες βρίσκονται υπό πίεση και η μετάβαση σε σταθερή απασχόληση είναι αβέβαιη. Η Eurostat αναφέρει ότι οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 55,4% και τα ενοίκια κατά 26,7% μεταξύ του 2010 και του τέταρτου τριμήνου του 2024. Η Μελέτη για τη Νεολαία του Ιδρύματος TUI του 2026 διαπίστωσε ότι το 52% των νέων ηλικίας 16-26 ετών σε επτά ευρωπαϊκές χώρες ανέμεναν να ζήσουν σε χειρότερες συνθήκες από τους γονείς τους, σε σύγκριση με μόλις το 25% που ανέμεναν να ζήσουν καλύτερα.

Η ανεργία των νέων στη ζώνη του ευρώ παραμένει σημαντικά υψηλότερη από τη συνολική ανεργία. Μια μελέτη σε γαλλικές επιχειρήσεις διαπίστωσε μια πιο απότομη μείωση στις μόνιμες προσλήψεις εργαζομένων ηλικίας 21-29 ετών σε επαγγέλματα που εκτίθενται στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί ότι τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ακόμη ότι η γενετική τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί την αιτία. Ωστόσο, η ίδια η αβεβαιότητα μπορεί να δημιουργήσει ένα κοινό αίσθημα ανασφάλειας πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Τέτοιες ανησυχίες βοηθούν να εξηγηθεί γιατί οι διαμαρτυρίες σε μια χώρα βρίσκουν απήχηση στους νέους μιας άλλης και γιατί οι εικόνες από καταλήψεις σε σχολεία ή διαδηλώσεις στους δρόμους μπορούν να εμπνεύσουν μιμητικές κινήσεις. Ωστόσο, δεν μεταφράζονται σε κοινά αιτήματα, πόσο μάλλον σε ένα συντονισμένο πολιτικό κίνημα.