Εκπαίδευση ή προπαγάνδα; πώς τα αυταρχικά καθεστώτα χρησιμοποιούν την παιδεία ως πολιτικό εργαλείο
Συχνά θεωρείται δεδομένο ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στην παιδεία είναι εγγενώς προοδευτική.
Στις περισσότερες δημόσιες συζητήσεις, η εκπαίδευση θεωρείται θεμέλιο της κοινωνικής κινητικότητας, της οικονομικής ανάπτυξης και της δημοκρατικής συμμετοχής.
Η λογική φαίνεται απλή: η περισσότερη σχολική εκπαίδευση οδηγεί σε περισσότερες ευκαιρίες, περισσότερη κριτική σκέψη και, τελικά, σε πιο ανοιχτές κοινωνίες.
Ωστόσο, αυτή η υπόθεση δεν ισχύει πάντα. Έρευνες σχετικά με τα αυταρχικά συστήματα δείχνουν ότι η εκπαίδευση μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως μηχανισμός ελέγχου και όχι ως μέσο ενδυνάμωσης.
Σε τέτοια πλαίσια, η σχολική εκπαίδευση εμπλέκεται βαθιά με την πολιτική εξουσία, χρησιμεύοντας όχι για την απελευθέρωση των ατόμων, αλλά για τη διαμόρφωση της πίστης και την ενίσχυση της κρατικής ιδεολογίας.
Μελέτες που εστιάζουν στην Ερυθραία, μια χώρα υπό το καθεστώς ενός μοναδικού πολιτικού κόμματος και ηγεσίας από την ανεξαρτησία της το 1993, καταδεικνύουν πώς η εκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί συστηματικά για τη διατήρηση της αυταρχικής διακυβέρνησης αντί να την αμφισβητεί.
Αντίθετα, εντάσσεται σε ευρύτερα συστήματα κρατικού ελέγχου. Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν αυτό που μπορεί να περιγραφεί ως κατασταλτικούς και ιδεολογικούς κρατικούς μηχανισμούς — θεσμούς και διαδικασίες σχεδιασμένες για τη διατήρηση της πολιτικής κυριαρχίας.
Ενώ πολλά αυταρχικά κράτη διευρύνουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση, αυτή η επέκταση δεν συνδέεται απαραίτητα με την ελευθερία ή την ενδυνάμωση.
Στην Ερυθραία, για παράδειγμα, ο αριθμός των σχολείων και των εγγεγραμμένων μαθητών έχει αυξηθεί σημαντικά από την ανεξαρτησία. Επιφανειακά, αυτό φαίνεται να σηματοδοτεί πρόοδο.
Αντί να ενθαρρύνει την ανεξάρτητη σκέψη, η εκπαίδευση έχει σχεδιαστεί για να ενισχύει την πίστη στο κυβερνών καθεστώς. Τα σχολεία γίνονται χώροι όπου καλλιεργείται η πολιτική συμμόρφωση και αποθαρρύνεται η διαφωνία.
