Ενέργεια, νέος προϋπολογισμός και ουκρανία στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής της εε

Η ενεργειακή κρίση και τα πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, ο νέος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 και η στήριξη προς την Ουκρανία, θα βρεθούν στο επίκεντρο της διήμερης Συνόδου Κορυφής που ξεκινά σήμερα στις 11 π.μ. (ώρα Ελλάδας) στις Βρυξέλλες και θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου.

Πρώτο θέμα στην ατζέντα της Συνόδου είναι η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, με αιχμή την ενεργειακή κρίση και τα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών. Υπό το βάρος της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεών της στις διεθνείς αγορές, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν άμεσα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, αλλά και μακροπρόθεσμες λύσεις για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.

Ανάμεσα στις προτάσεις που έχουν κατατεθεί, περιλαμβάνεται η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών (windfall tax), την οποία έχουν υποστηρίξει η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Αυστρία και η Πορτογαλία. Παράλληλα, η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας για τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης φορολογικές παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, όπως η μείωση του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης, ενώ η Ιταλία και η Τσεχία έχουν ζητήσει προσωρινές αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).

Επίσης, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να χαιρετίσουν τις προτάσεις της Επιτροπής σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα: την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τις βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος, την ανάπτυξη πλαισίου για τη βελτίωση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων, καθώς και πρωτοβουλίες για την εθελοντική ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης. Παράλληλα η Επιτροπή έχει προτείνει την αναβολή κατά ένα έτος ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό της ΕΕ για το μεθάνιο, προκειμένου να διευκολυνθούν οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να τονίσουν ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, με περισσότερη καθαρή ενέργεια και καλύτερα δίκτυα, αποτελεί τον βασικό δρόμο για να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα και να περιοριστεί σταδιακά το κόστος της ενέργειας. Παράλληλα, ενόψει της αναθεώρησης του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), αναμένεται να ζητήσουν να διασφαλιστεί ότι οι κανόνες για τις εκπομπές ρύπων δεν θα υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η συζήτηση για το νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028-2034 θα βασιστεί στη συμβιβαστική πρόταση που κατέθεσε η Ιρλανδική Προεδρία, η οποία προβλέπει περικοπές περίπου 8%, ή 141 δισ. ευρώ, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαμορφώνοντας τον συνολικό προϋπολογισμό σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025.

Παράλληλα, καθοριστικής σημασίας για την έκβαση των διαπραγματεύσεων θεωρείται πη εξεύρεση συμβιβασμού για τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή τις νέες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η σημερινή συζήτηση αποτελεί το πρώτο βήμα στη διαπραγμάτευση μεταξύ των ηγετών, με τις διαφωνίες για το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού να παραμένουν έντονες. Αν και η Ιρλανδική Προεδρία και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιδιώκουν την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, ορισμένα κράτη μέλη αμφισβητούν το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Μετά τη σημερινή συζήτηση, τα ινία για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων θα αναλάβει ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Παρά τις διαφωνίες ως προς το χρονοδιάγραμμα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να αποφευχθεί η παράταση της διαδικασίας μέσα στο 2027, μια χρονιά με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, μεταξύ των οποίων οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία.

Στο μέτωπο της χρηματοδότησης, η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των δημοσιονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας κατά τη διετία 2026-2027. Από το συνολικό ποσό, 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση. Ωστόσο, ενώ έχουν προσδιοριστεί οι πόροι για την κάλυψη των αναγκών του 2026, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027. Στο σχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένο στην κάλυψη των επειγουσών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, και αναμένει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.