Το «αόρατο» τραπεζικό σύστημα που μετακινούσε εκατοντάδες εκατομμύρια

Το εντυπωσιακό είναι ότι τα χρήματα μπορούσαν να μετακινούνται από χώρα σε χώρα χωρίς να πραγματοποιείται συμβατικό διεθνές τραπεζικό έμβασμα. Το δίκτυο χρησιμοποιούσε τη hawala, ένα σύστημα μεταφοράς χρημάτων με ιστορία αιώνων, βασισμένο πρωτίστως στην εμπιστοσύνη μεταξύ μεσαζόντων.

Η έρευνα του δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU), στο οποίο συμμετείχε και το BBC, ανέλυσε περισσότερα από 82.000 μηνύματα που είχαν σταλεί στο συγκεκριμένο chat από τον Φεβρουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2022. Η ομάδα χρησιμοποιούνταν για συναλλαγές άνω των 5.000 ευρώ, ενώ συχνά τα ποσά ήταν πολύ μεγαλύτερα.

Η αρχή είναι απλή. Κάποιος παραδίδει, για παράδειγμα, 10.000 ευρώ σε έναν μεσάζοντα -τον λεγόμενο hawaladar- στις Βρυξέλλες. Εκείνος επικοινωνεί με έναν συνεργάτη του σε άλλη χώρα, ο οποίος παραδίδει το αντίστοιχο ποσό στον τελικό παραλήπτη, αφαιρώντας την προμήθεια.

Τα ίδια χαρτονομίσματα δεν χρειάζεται να ταξιδέψουν ποτέ από τη μία χώρα στην άλλη. Οι δύο μεσάζοντες κρατούν μεταξύ τους λογαριασμό και τακτοποιούν αργότερα τις οφειλές τους μέσω άλλων συναλλαγών.

Η hawala δεν αποτελεί από μόνη της εγκληματική δραστηριότητα. Χρησιμοποιείται επί δεκαετίες για νόμιμα εμβάσματα, ιδιαίτερα από μετανάστες που στέλνουν χρήματα σε οικογένειες σε περιοχές όπου η πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα είναι περιορισμένη. Το νομικό της καθεστώς διαφέρει επίσης από χώρα σε χώρα και συχνά εξαρτάται από την αδειοδότηση και την τήρηση των κανόνων κατά του ξεπλύματος χρήματος.

Η ίδια όμως δομή που την κάνει γρήγορη και αποτελεσματική μπορεί να την καταστήσει ελκυστική και για εγκληματικά δίκτυα: οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς το ηλεκτρονικό ίχνος ενός συμβατικού τραπεζικού εμβάσματος.

Το συγκεκριμένο δίκτυο αποκαλύφθηκε στο πλαίσιο βελγικής έρευνας για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Έξι άτομα καταδικάστηκαν το 2024 για ξέπλυμα χρήματος, μεταξύ των οποίων ένας άνδρας που αναφέρεται ως Abu Adam, κεντρικό πρόσωπο του δικτύου στις Βρυξέλλες.

Στο τηλέφωνο εντοπίστηκαν επίσης περίπου 6.000 φωτογραφίες χαρτονομισμάτων των πέντε ευρώ με ορατούς σειριακούς αριθμούς και 6.000 φωτογραφίες εγγράφων ταυτότητας. Τέτοια στοιχεία μπορούν να λειτουργούν ως κωδικοί ταυτοποίησης μεταξύ ανθρώπων που παραδίδουν και παραλαμβάνουν μετρητά.

Σύμφωνα με τον Guerra, τα ευρήματα υποδεικνύουν τουλάχιστον 12.000 συναλλαγές που συνδέονταν με τον συγκεκριμένο διαχειριστή.

Η έρευνα αποκάλυψε ότι σε τουλάχιστον μία περίπτωση χρήματα από τις Βρυξέλλες κατέληξαν σε ανθρώπους που συνδέονταν με το ISIS στη Συρία. Οι βελγικές αρχές βρήκαν επίσης στοιχεία για μεταφορά χρημάτων που χρησιμοποιήθηκαν ώστε γυναίκες μαχητών να φύγουν από στρατόπεδα κράτησης.