Το pisa, η ai και το τέλος της εποχής του βιβλίου - η άλλη «ανάγνωση» για τις χαμηλές επιδόσεις των μαθητών

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ένας μαθητής μπορεί πλέον μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να πάρει μια περίληψη, μια μετάφραση, μια εξήγηση ή ακόμα και τη λύση μιας άσκησης. Από την άλλη, η τελευταία έκθεση του PISA επιβεβαίωσε ότι οι επιδόσεις των μαθητών στην ανάγνωση, στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες έχουν πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Οι απαγορεύσεις όσο καλοπροαίρετες και αν είναι αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, όχι την αιτία

Πολιτικοί και δημοσιογράφοι ανά τον κόσμο αντέδρασαν κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τον τρόπο διδασκαλίας και μάθησης την εποχή της AI και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Άλλοι μίλησαν για αργή ή γνωστική καταστροφή, άλλοι εστίασαν στις χαμηλές επιδόσεις στην ανάγνωση χαρακτηρίζοντάς την θεμέλιο των πάντων. Ωστόσο, κανένας δείκτης δεν μπορεί να αποτυπώσει όλα όσα μαθαίνει ένα παιδί καθώς μεγαλώνει.

Οι απαγορεύσεις όσο καλοπροαίρετες και αν είναι, επισημαίνει άρθρο του The Conversation, αντιμετωπίζουν περισσότερο το σύμπτωμα παρά την αιτία του προβλήματος. Ωστόσο, οποιαδήποτε μέτρα επιχειρούν να δημιουργήσουν χώρο για τα μικρά παιδιά ώστε να μαθαίνουν σε ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από εξαιρετικά εθιστικές τεχνολογίες AI θα πρέπει να επικροτηθούν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόφαση του δημάρχου της Νέας Υόρκης, Ζοράν Μαμντάνι, ο οποίος στις 2 Σεπτεμβρίου ανακοίνωσε την απαγόρευση της χρήσης γενετικής τεχνητής νοημοσύνης από μαθητές στα δημόσια σχολεία της Νέας Υόρκης (μαθητές περίπου 4-14 ετών). Σύμφωνα με την απόφαση, θα υπάρχουν δύο φορές τον χρόνο ενότητες κριτικής σκέψης για την ΑΙ για μαθητές λυκείου, περιορισμένα πιλοτικά προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης για μικρό αριθμό τάξεων λυκείου και περιορισμοί στον χρόνο χρήσης οθόνης με βάση την ηλικία.

Τέτοιες πολιτικές δεν φαίνεται, όμως, να καταπιάνονται με τη φύση και τις αιτίες των χαμηλών επιδόσεων στην ανάγνωση, καθώς ο δημόσιος διάλογος αποτυγχάνει να αποτυπώσει ειλικρινά ή με ακρίβεια το εύρος της μεταμόρφωσης που βιώνει η κοινωνία μας. Διότι η τεχνολογική στροφή αφορά τη μετάβαση από την κοινωνία του γραπτού λόγου σε αυτή μιας νέας ψηφιακής προφορικότητας, στην οποία η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πρόσφατη εξέλιξη και μέσω της οποίας αναδιαμορφώνονται όλες οι μαθησιακές μας συνήθειες και ικανότητες.

Όταν η γραφή πήρε τη θέση της προφορικής παράδοσης κατά την οποία η γνώση μεταφερόταν από στόμα σε στόμα – όπως τα έπη του Ομήρου -, οι άνθρωποι άρχισαν να σκέφτονται διαφορετικά. Όπως ανέφερε ο κλασικιστής Έρικ Χάβελοκ στα μέσα του 20ού αιώνα, από τον Όμηρο ως τον Πλάτωνα η προφορική παράδοση έδωσε τη θέση της σε έναν διαφορετικό τρόπο εκπαίδευσης και μαζί γεννήθηκε η φιλοσοφία.

Οι δύο θεωρίες δείχνουν ότι περνάμε από μια κοινωνία η οποία στηρίζεται σε ένα μέσο παραγωγής και διατήρησης της γνώσης, προς μια άλλη, όπως αυτή της τεχνητής νοημοσύνης την οποία διανύουμε. Αν επανεξετάσουμε τα αποτελέσματα του PISA υπό αυτό το πρίσμα, οι επιδόσεις των μαθητών μπορούν να ερμηνευθούν όχι ως ένδειξη ότι γίνονται λιγότερο έξυπνοι, αλλά ως απόδειξη της οξυδέρκειάς τους.

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όμως, το κείμενο μοιάζει περισσότερο με προφορικό λόγο, είναι ρευστό και αναξιόπιστο, ενώ τα chatbots παράγουν ανεξέλεγκτα μεγάλες ποσότητες. Στο Διαδίκτυο, οι ημερομηνίες και τα γεγονότα πρέπει να ελέγχονται και να επαληθεύονται επανειλημμένως. Οι ψευδείς ισχυρισμοί αφθονούν.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κλειδί για το πρόγραμμα αξιολόγησης PISA. Οι εξετάσεις σχεδιάστηκαν το 2000, όταν ο κόσμος μπορούσε να κρατήσει την προσοχή του σε ένα σταθερό κείμενο που δεν θα του απαντήσει. Αυτόν τον νου καλλιεργούν και αξιολογούν τα σχολεία μας. Αυτό το μυαλό οι κοινωνίες μας είχαν οργανωθεί για να ανταμείβουν και να ενθαρρύνουν. Ωστόσο, οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο με άλλους κανόνες, που παραδίδεται σταδιακά σε μια νέα λογική επιτυχίας και μια νέα έννοια της επίτευξης.