Από τον μοροζίνι μέχρι σήμερα - δύο αιώνες «πληρωμών» για να ξανασταθεί ο παρθενώνας

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ακρόπολη πέρασε στην ευθύνη του νέου Δημοσίου. Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές έγιναν το 1835-1837 και από τις αρχές του 20ού αιώνα ξεκίνησαν οι μεγάλες αναστηλωτικές επεμβάσεις.

Το πρώτο κεφάλαιο του λογαριασμού είναι χαρακτηριστικό της οικονομικής κατάστασης του νεοσύστατου κράτους. Στα σχέδια της βαυαρικής περιόδου προβλεπόταν ποσό 70.000 δραχμών σε διάστημα τεσσάρων ετών για τον Παρθενώνα. Παράλληλα, όμως, ένα σημαντικό μέρος της πρώιμης προσπάθειας δεν πληρώθηκε από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η Αρχαιολογική Εταιρεία, που είχε ιδρυθεί το 1837, χρηματοδότησε εργασίες με συνδρομές, δωρεές και εισφορές των μελών της.

Στο τέλος του 19ου αιώνα ο λογαριασμός μεγαλώνει. Η μεγάλη ανασκαφική περίοδος του Παναγιώτη Καββαδία και στη συνέχεια οι εργασίες του Νικολάου Μπαλάνου έφεραν την Ακρόπολη στην εποχή των συστηματικών αναστηλώσεων. Στον Παρθενώνα οι επεμβάσεις του Μπαλάνου άρχισαν το 1898 και συνεχίστηκαν μέχρι το 1902. Η χρηματοδότηση προήλθε σε σημαντικό βαθμό από την Αρχαιολογική Εταιρεία.

Το κράτος επανέρχεται δυναμικά στον λογαριασμό κατά τον Μεσοπόλεμο. Τον Ιανουάριο του 1929 ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανακοίνωσε πρόσθετη κρατική ενίσχυση 400.000 δραχμών για την αποκατάσταση του Παρθενώνα. Το ποσό είναι εντυπωσιακό για την εποχή και δείχνει ότι η προστασία του μνημείου είχε πλέον μετατραπεί σε σαφή κρατική προτεραιότητα.

Από το 1975 αρχίζει, ουσιαστικά, το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο του λογαριασμού. Δημιουργείται η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως (ΕΣΜΑ), ενώ από το 2000 η Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης αναλαμβάνει την υλοποίηση των έργων. Η χρηματοδότηση προέρχεται πλέον από το ελληνικό Δημόσιο αλλά και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στον ίδιο τον Παρθενώνα οι εργασίες είναι τεράστιες: ανατολική πλευρά 1984-1991, πρόναος 1995-2004, οπισθόναος και δυτική ζωφόρος 1992-2004 και βόρεια κιονοστοιχία 2001-2009.

Και εδώ πλέον εμφανίζονται ποσά που κάνουν τις δραχμές του 19ου αιώνα να μοιάζουν συμβολικές. Μόνο για τις αναστηλωτικές εργασίες στην Ακρόπολη, η χρηματοδότηση την περίοδο 2000-2004 έφθασε τα 16,8 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2005-2006 προβλεπόταν επιπλέον χρηματοδότηση 13,5-14 εκατ. ευρώ. Έτσι, οι συνολικές δαπάνες για τις αναστηλώσεις από το 2000 εκτιμούνταν τότε σε περίπου 27,3 εκατ. ευρώ.

Τελικά, δεν υπάρχει ένας τελικός λογαριασμός του Μοροζίνι. Υπάρχει ένας λογαριασμός που ξεκίνησε με 70.000 δραχμές στα σχέδια της βαυαρικής περιόδου, συνεχίστηκε με ιδιωτικές και εταιρικές εισφορές, μεγάλωσε με τις 400.000 δραχμές του Βενιζέλου και μετατράπηκε στον 20ό και τον 21ο αιώνα σε πολυετή επένδυση δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.